DANIŞTAY
ALTINCI DAİRE
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR): 1- ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Dava konusu istem: Mardin ili, Kızıltepe ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın maliki olan davacı tarafından, taşınmazdan geçen 10 metrelik yolun kaldırılması amacıyla yapılan plan değişikliği talebinin reddine ilişkin Kızıltepe Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile bu kararın dayanağı Mardin Büyükşehir Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararıyla kabul edilen 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının imar planının iptali istenilmiştir.
... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava konusu taşınmazdan geçirilen yola ilişkin olarak taşınmazın önceki maliki tarafından yapılan plan değişikliği başvurusunun reddine ilişkin Kızıltepe Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istemiyle açılan davada ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; söz konusu taşınmazı kapsayan bölgeye ilişkin yürürlükteki 1/5000 ölçekli nazım imar planında asgari 10 metrelik yolların gösterilmiş olmasına karşın, dava konusu taşınmazın bulunduğu bölgede 10 metrelik yolun gösterilmediği, alt ölçekli imar planlarının üst ölçekli imar planı ana kararları göz önünde bulundurularak, yapılmasının planlama esaslarının ve plan hiyerarşisinin gereği olduğu, mevcut 1/1000 ölçekli uygulama imar planının davacıya ait taşınmazı kısmen yol alanı olarak belirleyen kısmı ile üst ölçekli 1/5000 ölçekli nazım imar planı arasında uyumsuzluk bulunduğundan, bu uyumsuzluğun giderilmesine yönelik olduğu anlaşılan davacının talebinin reddine dair dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle iptaline karar verildiği, söz konusu iptal kararına karşın dava konusu 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planında 10 metrelik taşıt yollarının gösterilmiş olmasına rağmen davaya konu yolun gösterilmediği, uyuşmazlık konusu 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının ve 1/5000 revizyon nazım imar planının şehircilik ilkeleri ve planlama esasları yönünden imar mevzuatı, kamu yararına uygun olarak hazırlanmadığı ve planların kademeli birlikteliği ilkesine aykırı olduğu anlaşıldığından taşınmazdan geçen 10 metrelik yolun kaldırılmasına ilişkin imar plan değişikliği talebinin reddine ilişkin Kızıltepe Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile bu kararın dayanağı olan 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının ve 1/5000 ilave revizyon nazım imar planında hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI: Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
Temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY:
Mardin ili, Kızıltepe ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın dava konusu plan revizyonları öncesinde yürürlükte olan 1/1000 ölçekli uygulama imar planında kısmen konut alanı olarak planlandığı, kısmen yol alanı 1/5000 ölçekli nazım imar planında konut alanı kullanımında kaldığı, taşınmazın eski maliki tarafından 28.03.2013 tarihinde; 10 metre yolun kaldırılması yönünden plan değişikliği başvurusunda bulunulduğu, anılan başvurunun Kızıltepe Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla reddedildiği, bu işleme karşı açılan davada ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; mevcut 1/1000 ölçekli uygulama imar planının davacıya ait taşınmazı kısmen yol alanı olarak belirleyen kısmı ile üst ölçekli 1/5000 ölçekli nazım imar planı arasında uyumsuzluk bulunduğundan, bu uyumsuzluğun giderilmesine yönelik olduğu anlaşılan davacının talebinin reddine dair dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verildiği söz konusu karara karşı yapılan temyiz başvurusu üzerine Danıştay Altıncı Dairesinin 18/09/2018 tarih ve E: 2014/9298,K: 2018/6915 sayılı kararıyla anılan kararın onandığı anlaşılmıştır.
Dava konusu taşınmazı kapsayan alanda (674 sayılı KHK'nın 38. maddesi ile 5393 sayılı Belediye Kanununun 45. maddesine eklenen ek fıkra uyarınca Meclis kararı yerine geçmek üzere) Mardin Büyükşehir Belediye Encümeninin ... tarihli ve ... sayılı kararıyla 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının kabul edildiği, anılan revizyon nazım imar planında taşınmazın konut alanı olarak planlandığı, revizyon uygulama imar planında ise kısmen konut alanı ve kısmen 10 metre yol alanı olarak planlandığı, söz konusu 10 metre yolun kuzey güney yönlü devamlılığı olan bir taşıt yolu olduğu ve nazım imar planında gösterilmediği, davacı tarafından, 15.09.2020 tarihinde anılan 10 metre yolun kaldırılması talebiyle plan değişikliği başvurusunda bulunulduğu, Kızıltepe Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla anılan başvurunun reddedilmesi üzerine, davacı tarafından, Kızıltepe Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile bu kararın dayanağı Mardin Büyükşehir Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararıyla kabul edilen 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının imar planının iptali istemiyle görülmekte olan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinde nazım imar planı; varsa bölge planlarının mekâna ilişkin genel ilkelerine ve varsa çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklüklerini, nüfus yoğunlukları ve eşiklerini, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, plan hükümleri ve raporuyla beraber bütün olan plan, Uygulama İmar Planı; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun "Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları" başlığını taşıyan 7. maddesinin 1.fıkrasında, "b) Çevre düzeni plânına uygun olmak kaydıyla, büyükşehir belediye sınırları içinde 1/5.000 ile 1/25.000 arasındaki her ölçekte nazım imar plânını yapmak, yaptırmak ve onaylayarak uygulamak; büyükşehir içindeki belediyelerin nazım plâna uygun olarak hazırlayacakları uygulama imar plânlarını, bu plânlarda yapılacak değişiklikleri, parselasyon plânlarını ve imar ıslah plânlarını aynen veya değiştirerek onaylamak ve uygulanmasını denetlemek; nazım imar plânının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde uygulama imar plânlarını ve parselasyon plânlarını yapmayan ilçe belediyelerinin uygulama imar plânlarını ve parselasyon plânlarını yapmak veya yaptırmak. c) Kanunlarla büyükşehir belediyesine verilmiş görev ve hizmetlerin gerektirdiği proje, yapım, bakım ve onarım işleriyle ilgili her ölçekteki imar plânlarını, parselasyon plânlarını ve her türlü imar uygulamasını yapmak ve ruhsatlandırmak, 20.7.1966 tarihli ve 775 sayılı Gecekondu Kanununda belediyelere verilen yetkileri kullanmak(...)" Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları arasında sayılmıştır.
Temyize konu kararın dava konusu 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planına ilişkin kısmı yönünden;
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Daireleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. Maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür.
Temyizen incelenen kararın bu kısmı usul ve hukuka uygun olup dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Temyize konu kararın dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planına ilişkin kısmı yönünden;
Uyuşmazlıkta, öncelikle dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planını yapma yetkisinin hangi belediyeye ait olduğunun tespiti gerekmektedir. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, büyükşehir belediyelerinin uygulama imar planları ve parselasyon planlarının yapımındaki yetkisinin, ilçe belediyelerinin nazım imar planına uygun olarak hazırlayacakları uygulama imar planlarını, bu planlara dayanarak yaptıkları parselasyon planlarını aynen veya değiştirerek onaylamak ve nazım imar planının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde uygulama imar planlarını ve parselasyon planlarını yapmayan ilçe ve ilk kademe belediyelerinin uygulama imar planlarını ve parselasyon planlarını yapmak veya yaptırmakla sınırlı olduğu, doğrudan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı yapmak ya da parselasyon planı yapmak yetkisinin bulunmadığı, 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ve parselasyon planı yapımında ilçe ve ilk kademe belediyelerinin yetkili olduğu; aynı Kanun'un 7/c maddesinde yer alan büyükşehir belediyesinin her ölçekteki imar planları ve parselasyon planlarının yapımındaki yetkisinin ise, kanunlarla büyükşehir belediyesine verilmiş görev ve hizmetlerin gerektirdiği proje, yapım, bakım ve onarım işleriyle ilgili imar planları ve parselasyon planlarının yapımı ile sınırlı olduğu, dolayısıyla Kanunda açıkça belirtildiği üzere uygulama imar planlarının ilçe belediyesince yapılacağı ve ardından büyükşehir belediyesinin onayına sunulacağı belirtilmiş olup, ilçe belediyesinin bu yetkisini büyükşehir belediyesine devredeceğine yönelik herhangi bir yasal düzenleme öngörülmemiştir.
Uyuşmazlık konusu olayda, Mardin İli, Kızıltepe İlçesi, ... Mahallesi, ... Mevkii ... parsel sayılı taşınmazın da bulunduğu alanda 1/1000 ölçekli uygulama imar planı yapımıyla ilgili olarak Kızıltepe Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısı ile davalı Mardin Büyükşehir Belediye Başkanlığına yetki devri yapıldığından bahisle dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile 1/5.000 ölçekli nazım imar planının ... tarihli, ... sayılı Mardin Büyükşehir Belediye Encümeni kararıyla onaylandığı görülmektedir.
Bu durumda, büyükşehir belediyesinin görev alanına girmeyen plan ve projelerden olan dava konusu alanda uygulama imar planını yapma yetkisinin ilçe belediyesine ait olduğu, ilçe belediyesinin bu yetkisinin Kanundan doğması nedeniyle Kanun tarafından açıkça yetki verilmediği müddetçe bu hak ve görevini büyükşehir belediyesine devredemeyeceği, olaydaki gibi bir devrin Kanunla verilen görevin idari işlemle kaldırılması sonucunu doğuracağı, bu durumun idarenin kanuna bağlı olma ilkesi ile bağdaşmayacağı, dolayısıyla ilçe belediyesince yapılması gereken uygulama imar planının yetki devri ile büyükşehir belediyesi tarafından yapılarak onaylanması yönündeki dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının 1/1000 ölçekli uygulama imar planına ilişkin kısmında yukarıda belirtilen gerekçeyle sonucu itibarıyla hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalıların temyiz isteminin reddine,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planına ilişkin kısmının oyçokluğuyla ONANMASINA, 1/1000 ölçekli uygulama imar planına ilişkin kısmının oybirliğiyle yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
3. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın kararı veren ilk derece Mahkemesine gönderilmesine, 10/12/2025 tarihinde, kesin olarak, karar verildi.
14 Haziran 2014 tarih ve 29030 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin "Mekânsal planlama kademeleri ve ilişkileri" başlıklı 6. maddesinde; "... (2) Mekânsal planlar, plan kademelenmesine uygun olarak hazırlanır. Her plan, planlar arası kademeli birliktelik ilkesi uyarınca yürürlükteki üst kademe planların kararlarına uygun olmak, raporu ile bütün oluşturmak ve bir alt kademedeki planı yönlendirmek zorundadır. (3) Arazi kullanım ve yapılaşmada sadece mekânsal strateji planları, çevre düzeni planları ve imar planları kararlarına uyulur. ..." hükmüne,
"Gösterim (lejand) teknikleri" başlıklı 10. maddesinde;
"(1) Her türlü mekânsal plan, kendi kademesinin ve yapılış amacının gerektirdiği çizim ve gösterim tekniğine göre hazırlanır.
(2) Planlar, Bakanlıkça belirlenen ve EK-1 Gösterimler başlığı altında yer alan EK-1a Ortak Gösterimler, EK-1b Mekânsal Strateji Planları Gösterimleri, EK-1c Çevre Düzeni Planı Gösterimleri, EK-1ç Nazım İmar Planı Gösterimleri, EK-1d Uygulama İmar Planı Gösterimleri ve EK-1e Detay Kataloğuna uygun olarak hazırlanır." hükmüne yer verilmiştir.
Yer verilen normun incelenmesinden, her ölçekteki planların bu Yönetmeliğin Ek-1. maddesinde yer alan lejant ve plan çizim normlarına göre hazırlanacağı anlaşılmaktadır.
EK-1 Gösterimler başlığı altında yer alan EK-1ç Nazım İmar Planı Gösterimleri altında düzenlenen lejant gösterimleri incelendiğinde; erişme kontrolü karayolu, birinci derece yol, ikinci derece yol olarak adlandırılan üç adet lejant gösteriminin yer aldığı, EK-1e Detay Kataloğundan incelendiğinde ise, 10 metre enkesitli yolun, bu lejant gösterimlerinin geometrik ve sınır tip tipi şekillendirmesini kapsamadığı görülmüştür.
Öte yandan, aynı EK-1 Gösterimler başlığı altında yer alan EK-1d Uygulama İmar Planı Gösterimleri altında düzenlenen lejant gösterimleri incelendiğinde; erişme kontrolü karayolu (Otoyol), bölünmüş taşıt yolu ve taşıt yolu olarak adlandırılan üç adet lejant gösteriminin yer aldığı yine bunlarla beraber yaya yolu ve bisiklet yolu gibi en alt düzey yolların düzenlendiği görülmüş olup, böylelikle uygulama imar planında en küçük düzeyde dahi taşıt yollarının ve diğer yolların tamamının gösterileceği anlaşılmaktadır. Esasen tüm yollar ve birbirleriyle olan bağlantılarını içeren hususların ulaşım ana planında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Yine, EK-1 Gösterimler başlığı altında yer alan EK-1c Çevre Düzeni Planı Gösterimleri altında düzenlenen lejant gösterimleri incelendiğinde; erişme kontrolü karayolu, birinci derece yol, ikinci derece yol ve üçüncü derece yol olarak adlandırılan dört adet lejant gösteriminin yer aldığı, böylelikle yol ağlarının gösterilmesi bakımından nazım imar planından daha ayrıntılı bir düzenleme yapıldığı görülmektedir.
Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliğinin "Nazım imar planı" başlığını taşıyan 23. maddesinde; nazım imar planında karar düzeyi ve içerikleri bakımından, uygulama imar planındaki detay kararlar alınmaması esas olup, uygulamaya dönük kararlar uygulama imar planlarında belirleneceği belirtilmiş ve maddenin devamında nazım imar planlarının hazırlanması sürecinde ana ulaşım sistemi (Karayolu, demiryolu, denizyolu, havayolu, terminal, gar, liman ve havalimanı)' nin analiz, etüt ve araştırmaların yapılacağı hususu düzenlenmiştir.
Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği ile Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinde yukarıda sözü edilen yol tanımları yapılmamıştır.
Ölçeği gereği genel kullanım kararları ile başlıca bölge tiplerini belirleyen nazım imar planının, uygulama imar planıyla düzenlenmesi gereken imar adaları oluşturulmadan belirtilen nitelikteki yol kullanımını ihdas etmesinin planlama ilkeleri bakımından mümkün olmadığı, nitekim dava konusu uygulama imar planının dayanağı olan nazım imar planı paftasının incelenmesinden uyuşmazlığa konu "yol" un geçtiği bölgede nazım imar planında ada bazında bir düzenleme yapılmadığı hususu gözetildiğinde, özellikle yapı adalarını ve bu bağlamda da farklı kullanım kararlarına konu alanları birbirinden ayıran ve bunlar arasındaki ulaşım ihtiyacının karşılanması amacına hizmet eden yolların uygulama imar planı kararları ile getirilmesi mümkündür.
Nitekim, Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 4. maddesinde yer alan uygulama imar planı tanımına göre nazım imar planı ilke ve esaslarına uygun olarak yörenin koşulları ve planlama alanının genel özellikleri, yapının kullanım amacı ve ihtiyacı, erişilebilirlik, sürdürülebilirlik ve çevreye etkisi dikkate alınarak; yapılaşmaya ilişkin yapı adalarını göstermek uygulama imar planında yapılması gerekmektedir. Aksi halde 10 metre yol alanlarının tamamının nazım imar planında düzenlenmesi zorunluluğu olması halinde yapı adalarını düzenlemek görevi nazım imar planının konusuna girmesi gerekmektedir.
Dolayısıyla 1/1000 ölçekli uygulama imar planında düzenlenen 10 metre yol alanının 1/5000 ölçekli nazım imar planında gösterilmemesinin tek başına planlama ilkelerine aykırılık oluşturmadığı sonucuna varılmaktadır.
Bu durumda, dava konusu işlemin iptali yolundaki Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının dava konusu nazım imar planına ilişkin kısmında hukuki isabet bulunmadığından anılan kısmın bozulması gerektiğinden Daire kararına katılmıyorum.