DANIŞTAY
ALTINCI DAİRE
Dava konusu istem: Van ili, İpekyolu ilçesi, ... (...) Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın kullanım kararının 1/5000 ölçekli nazım imar planında akaryakıt ve servis istasyon alanı olarak belirlenmesi yönünde yapılan başvurunun reddine ilişkin Van Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli ve ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.
... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E..., K:...sayılı kararda; mahallinde gerçekleştirilen keşif neticesinde hazırlanan bilirkişi raporu ve dosya kapsamında bulunan bilgi ve belgelerin birlikte incelenmesinden, Van ili, İpekyolu ilçesi, ... (...) Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın akaryakıt istasyonu ve servis alanı olarak belirlenmesinin kentsel bir hizmet sunması ve kamu yararına hizmet etmesi nedeniyle dava konusu belediye meclis kararında sebep unsuru bakımından hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Van - Özalp Devlet Yoluna cepheli olan dava konusu taşınmazın yön, yer ve niteliği incelendiğinde, şehirlerarası yol üzerinde bulunduğunun kabul edilmesi gerektiği ve bu kapsamda değerlendirildiğinde de mevzuatta aranan iki akaryakıt istasyonu arasındaki mesafe şartının en az 10 km'lik mesafe şartını sağlamadığı anlaşıldığından, davacının taşınmazının 1/5000 ölçekli nazım imar planında akaryakıt ve servis istasyonu olarak değiştirilmesi istemiyle yaptığı başvurusunun reddine ilişkin işlemin iptali yolundaki Mahkeme kararında hukuka uygunluk bulunmadığından istinaf başvurusunun kabulü ile mahkeme kararının kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.
Dava konusu taşınmazın akaryakıt ve servis istasyonu olarak planlanması için gerekli şartları taşımadığı ileri sürülmektedir.
Temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ: 1 /100.000 ölçekli çevre düzeni planında tarım alanı olarak belirlenen alanda yer alan fakat alt ölçekli planları bulunmayan sahada yer alan dava konusu taşınmaza ilişkin üst ölçekli plana aykırı bir şekilde planlama kararı getirilmeyeceği gibi parsel bazlı imar planı yapılamayacağından hazırlanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı teklifinin reddine ilişkin büyükşehir belediye meclisi kararında hukuka aykırılık bulunmadığından dava konusu işlemin iptaline yönelik idare mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile mahkeme kararının kaldırılması, davanın reddi yolundaki temyize konu kararda yukarıda açıklanan gerekçe ile sonucu itibariyle hukuka aykırılık bulunmadığından temyiz isteminin anılan gerekçeyle reddi ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlenildikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY:
Van ili, İpekyolu ilçesi, ... (...) Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı Muş-Bitlis-Van Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında tarım arazisi olarak planlanan ve D300 devlet yolu üzerinde, 1/5000 ölçekli nazım imar planı düzenleme sınırı dışında bulunan dava konusu taşınmazın 1/5000 ölçekli imar planı yapılmak suretiyle akaryakıt ve servis istasyonu olarak belirlenmesi istemiyle davacı tarafından, Van Büyükşehir Belediye Başkanlığına yapılan başvurunun, Van Büyükşehir Belediye Meclisinin ...... tarih ve ... sayılı kararı ile,... tarih ve ... sayılı meclis kararı ile nâzım imar plan sınırları dışında Akaryakıt/LPG/CNG vb. istasyonları için yapılacak başvurularda aynı yönde asgari mesafe 10 (on) kilometrelik mesafenin aranmasına karar verildiği, ... tarih ve ... sayılı meclis kararıyla da aynı meclis kararının geçerli olduğuna karar verildiği, dava konusu taşınmazın aynı yönde asgari 10 (on) kilometrelik mesafe şartını sağlamadığından bahisle reddi üzerine ... İdare Mahkemesinde açılan E:... sayılı davada Mahkemesince verilen 07/09/2022 tarihli yürütmenin durdurulması kararı üzerine davacı tarafından yapılan, taşınmazın 1/5000 ölçekli imar planı yapılmak suretiyle akaryakıt ve servis istasyonu olarak belirlenmesi yolundaki başvurunun ... Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla, bölgede akaryakıt ve servis istasyonuna ihtiyaç bulunmadığı gerekçesiyle reddedilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.
3194 sayılı Kanunun Tanımlar başlıklı 5. Maddesinde; Nazım İmar Planı; varsa bölge planlarının mekâna ilişkin genel ilkelerine ve varsa çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklüklerini, nüfus yoğunlukları ve eşiklerini, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, plan hükümleri ve raporuyla beraber bütün olan plan; Uygulama İmar Planı; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır.
Aynı kanunun Mekânsal planlama kademeleri başlıklı 6. Maddesinde ise; Mekânsal planların kapsadıkları alan ve amaçları açısından Mekânsal Strateji Planlarına uygun olarak; “Çevre Düzeni Planları” ve “İmar Planları” kademelerinden oluştuğu; İmar planlarının ise nazım imar planı ve uygulama imar planından oluştuğu; her planın bir üst kademedeki plana uygun olarak hazırlanacağı hüküm altına alınmıştır.
14/06/2014 tarih ve 29030 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının i) bendinde; "Nazım imar planı: Mevcut ise çevre düzeni planının genel ilke, hedef ve kararlarına uygun olarak, arazi parçalarının genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, çeşitli kentsel ve kırsal yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, kentsel, sosyal ve teknik altyapı alanlarını, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere, varsa kadastral durumu işlenmiş olarak 1/5.000 ölçekte, büyükşehir belediyelerinde 1/5000 ile 1/25.000 arasındaki her ölçekte, onaylı halihazır haritalar üzerine, plan notları ve ayrıntılı raporuyla bir bütün olarak hazırlanan planı" olarak tanımlanmıştır.
Aynı Yönetmeliğin "Mekânsal planlama kademeleri ve ilişkileri" başlıklı 6. maddesinde; "Mekânsal planlar kapsadıkları alan ve amaçları açısından Mekânsal Strateji Planları, Çevre Düzeni Planları ve İmar Planları olarak hazırlanır. Buna göre planlama kademeleri, üst kademeden alt kademeye doğru sırasıyla; Mekânsal Strateji Planı, Çevre Düzeni Planı, Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından oluşur. (2) Mekânsal planlar, plan kademelenmesine uygun olarak hazırlanır. Her plan, planlar arası kademeli birliktelik ilkesi uyarınca yürürlükteki üst kademe planların kararlarına uygun olmak, raporu ile bütün oluşturmak ve bir alt kademedeki planı yönlendirmek zorundadır. (3) Arazi kullanım ve yapılaşmada sadece mekânsal strateji planları, çevre düzeni planları ve imar planları kararlarına uyulur.
(...)" hükmüne; "Genel planlama esasları" başlıklı 7. maddesinde; "Bu Yönetmeliğe göre hazırlanacak her tür ve ölçekteki mekânsal planlar aşağıda yer alan planlama ilke ve esaslarına, planların hazırlanması ile ilgili standartlara, gösterim tekniklerine ve tanımlara uygun olarak yapılır: a) Planlar, kamu yararı amacıyla yapılır. b) Planlar; pafta, gösterim, plan notları ve plan raporu ile bir bütündür. c) Planlar, kademesine ve ölçeğine göre ve yapılış amacının gerektirdiği ayrıntı düzeyinde kalmak koşuluyla alt kademedeki planları yönlendirir. ç) Üst kademe planlar,alt kademesindeki planlara mekânsal nitelikte hedef koyan, yol gösteren ve ilke belirleyen plandır.
(...)" hükmüne ve “İmar planı revizyonu ve ilaveleri” başlıklı 25. maddesinde; "İmar planlarının ihtiyaca cevap vermediği veya uygulamasının mümkün olmadığı durumlar ile üst kademe plan kararlarına uygunluğunun sağlanması amacıyla planın tamamının veya plan ana kararlarını etkileyecek bir kısmının yenilenmesi için bu Yönetmelikte belirtilen ilke, esas ve standartlara uygun olarak imar planlarında revizyon yapılır. (2) İmar planlarının ihtiyaca cevap vermediği durumlarda, mevcut plana bitişik ve mevcut planın genel arazi kullanım kararları ile süreklilik, bütünlük ve uyum sağlayacak biçimde, bu Yönetmelikte belirtilen ilke, esas ve standartlara uygun olarak ilave imar planı yapılabilir.
" hükmüne yer verilmiştir.
İmar planlarının, planlanan yörenin bugünkü durumunun, olanaklarının ve ilerideki gelişmesinin gerçeğe en yakın şekilde saptanabilmesi için coğrafi veriler, beldenin kullanılışı, donatımı ve mali bilgiler gibi konularda yapılacak araştırma ve anket çalışmaları sonucu elde edilecek bilgiler ışığında, çeşitli kentsel işlevler arasında var olan ya da sağlanabilecek olanaklar ölçüsünde en iyi çözüm yollarını bulmak belde halkına iyi yaşama düzeni ve koşulları sağlamak amacıyla kentin kendine özgü yaşayış biçimi ve karakteri, nüfus, alan ve yapı ilişkileri, yörenin gerek çevresiyle ve gerekse çeşitli alanları arasında olan bağlantıları, halkın sosyal ve kültürel gereksinimleri, güvenlik ve sağlığı ile ilgili konular gözönüne alınarak hazırlanması gerekmektedir.
Anılan ölçütlere göre hazırlanan imar planları zamanla planlanan alandaki koşulların zorunlu kıldığı biçimde ve yasalarda öngörülen yöntemlere uygun olarak değiştirilir. Plan değişikliği istemlerinin sadece plan değişikliği yapılan alanın değil plan bütünlüğü gözönünde bulundurularak planlanan yörenin tümünün çevre, ulaşım, trafik gibi ilişkilerinin kapsamlı bir biçimde ele alınarak, kamu yararına uyarlık bulunup bulunmadığının araştırılması gerekmektedir.
Van ili, İpekyolu ilçesi, ... (...) Mahallesi, ... ada,...parsel sayılı Muş-Bitlis-Van Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında tarım arazisi olarak planlanmış alanda ve D300 devlet yolu üzerinde bulunan 1/5000 ölçekli nazım imar planı düzenleme sınırı dışında bırakılan dava konusu taşınmazın 1/5000 ölçekli imar planı yapılmak suretiyle akaryakıt ve servis istasyonu olarak belirlenmesi istemiyle Van Büyükşehir Belediye Başkanlığına yapılan başvurunun, Van - Özalp - Saray Karayoluna cehpheli olduğu ve şehirlerarası yol üzerinde bulunduğu anlaşılan taşınmazın bulunduğu bölgede trafik hacmi ve bölgenin ihtiyaç durumu gözetildiğinde akaryakıt ve servis istasyonuna ihtiyaç bulunmadığı gerekçesiyle reddi yolundaki Van Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli ve ... sayılı kararının iptaline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında tarım alanı olarak belirlenen dava konusu taşınmazı kapsayan alana ilişkin olarak 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planının bulunmadığı, dolayısıyla akaryakıt ve servis istasyonu olarak planlanması istenilen yerin plansız alanda kaldığı dosya kapsamından anlaşılmaktadır.
Muş-Bitlis-Van Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planının tanımlar kısmında tarım arazileri, tarımsal üretim için uygun olduğu belirlenen ve günümüzde tarımsal üretimin gerçekleştiği, sahip olduğu nitelikleriyle korunması ve kullanılması uygun bulunan alanlar olarak tanımlanmış, dava konusu taşınmazı kapsayan alanda belirlen ölçülerde tarımsal amaçlı yapıların inşa edilebileceği düzenlenmiş, bu alanlarda akaryakıt+LPG istasyonları yapılabileceğine ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
Bu itibarla; yukarıda aktarılan mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere İmar planlarının nazım imar planları ile uygulama imar planlarından meydana geldiği, imar planlarının, alt ölçekli imar planlarına yol gösteren ve yönlendiren üst ölçekli imar planlarından başlanarak yapılması gerektiği, böylelikle, birbiri ile uyumlu bir şekilde yapılan ve imar düzeninin somut bir yansıması olarak karşımıza çıkan plan hiyerarşisinin 3194 sayılı İmar Kanunu ile amaçlanan imar düzenini sağlamakta daha etkili olacağı açıktır.
Bu durumda, 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında tarım alanı olarak belirlenen alanda yer alan fakat alt ölçekli planları bulunmayan sahada yer alan dava konusu taşınmaza ilişkin üst ölçekli plana aykırı bir şekilde planlama kararı getirilmeyeceği gibi parsel bazlı imar planı yapılamayacağından hazırlanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı teklifinin reddine ilişkin büyükşehir belediye meclisi kararında hukuka aykırılık görülmediğinden dava konusu işlemin iptaline yönelik idare mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile mahkeme kararının kaldırılması, davanın reddi yolundaki temyize konu kararda yukarıda açıklanan gerekçe ile sonucu itibarıyla isabetsizlik görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile mahkeme kararının kaldırılması ve davanın reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının yukarıda açıklanan gerekçe ile ONANMASINA,
3. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın kararı veren ilk derece Mahkemesine gönderilmesine, 13/11/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.