Rekabet Kurumu Başkanlığından;
Dosya SAYI:
2020-6-004 (Muafiyet/Menfi Tespit)
Karar SAYI:
21-51/714-355
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
B. RAPORTÖRLER: Bahar ERSOY ZENGİN, Burcu OLGUN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN:- Otomotiv Sanayii Derneği
Temsilcisi: Av. M. Haluk ARI
Atatürk Mah. Ataşehir Bulvarı 42 Ada Gardenya 7/1 Kat: 11
No: 68 34758 Ataşehir/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Otomotiv Sanayii Derneği tarafından kamuya sunulan
bilgilerin kapsamının genişletilmesine yönelik menfi tespit/bireysel muafiyet
verilmesi talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 23.10.2020 tarih ve
11441 sayı ile giren başvuruda, Otomotiv Sanayii Derneği (OSD) tarafından otomotiv
sanayiine yönelik toplanan ve üyeler ve kamu ile paylaşılan bilgilerin kapsamının
genişletilmesine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı
Kanun) 8. maddesi uyarınca menfi tespit ve rilmesi veya bunun mümkün olmadığı
durumda 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi uyarınca bireysel muafiyet tanınması talep
edilmiştir. Konuya ilişkin olarak düzenlenen 18.10.2021 tarih ve 2020-6-004/MM sayılı
Muafiyet-Menfi Tespit Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: Raportörler tarafından; 1) Otomobil için; gövde tipi (ODD
segmentasyonuna paralel), segment (ODD segmentasyonuna paralel), motor tipi (ICE,
EV, Hybrid, Plug in Hybrid, CNG, LPG), yakıt tipi, motor hacmi, beygir gücü, şanzıman,
menzil (km), karbondioksit (CO 2) salınımı, y akıt tüketimi (lt/100 km), ihracat yapılan
ülke, 2) Minibüs, midibüs ve otobüs için; motor tipi (ICE, EV, Hy brid, Plug in Hybrid,
CNG, LPG), yakıt tipi, motor hacmi, beygir gücü, şanzıman, menzil (km), CO2 salınımı,
yakıt tüketimi (lt/100km), koltuk sayısı, yolcu taşıma kapasitesi, şehir içi / şehirlerarası
otobüs, gövde yapısı (alçak taban vs.) – otobüs, ihracat yapılan ülke, 3) kamyonet için;
gövde tipi (van, pick up), motor tipi (ICE, EV, Hybrid, Plug in Hybrid, CNG, LPG), yakıt
tipi, m otor hacmi, beygir gücü, ş anzıman, m enzil (km), CO2 salınımı, yakıt tüketimi
(lt/100 km), istiap haddi (kg), azami yüklü ağırlık (kg), ihracat yapılan ülke, 4) kamyon
için; gövde tipi (TAİD segmentasyonuna paralel), a ks (TAİD seg mentasyonuna
paralel), motor tipi (ICE, EV, Hybrid, Plug in Hybrid, CNG, LPG), yakıt tipi, motor hacmi,
beygir gücü, ş anzıman, m enzil (km), CO2 salınımı, y akıt tüketimi (lt/100 km), i stiap
haddi (kg), azami yüklü ağırlık (kg), ihracat yapılan ülke kırılımında üretim ve ihracat
adedi bilgilerinin OSD tarafından toplanması ve paylaşılmasına 4054 sayılı Kanun’un
8. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi verilebileceği ifade edilmiştir.
21-51/714-355
2/20
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Başvuruda Bulunan: OSD
(4) OSD, 11 otomotiv üreticisi firmanın bir araya gelmesi ile 11.01.1974 tarihinde “Motorlu
Kara Nakil Vasıtaları Kamyon, Kamyonet, Traktör, Otobüs ve Otomobil İmalatçıları
Sanayii Derneği” adı ile kurulmuş, ardından 07.11.1979 tarihinde yapılan tüzük
değişimi ile adı “ Otomotiv Sanayii Derneği” olarak değiştirilmiş olan bir dernektir.
Günümüzde 14 üyesi bulunan OSD, teşebbüs birliği niteliğini haizdir. Aşağıdaki
tabloda OSD üyelerinin listesine yer verilmiştir.
Tablo 1: OSD Üyeleri
1. Anadolu Isuzu Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş. (ANADOLU ISUZU)
2. Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. (FORD OTOSAN)
3. Hattat Tarım Makinaları A.Ş. (HATTAT TRAKTÖR)
4. Honda Türkiye A.Ş. (HONDA)
5. Hyundai Assan Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş. (HYUNDAI)
6. Karsan Otomotiv Sanayii ve Ticaret A.Ş. (KARSAN)
7. MAN Türkiye A.Ş. (MAN)
8. Mercedes-Benz Türk A.Ş. (MERCEDES)
9. Otokar Otomotiv ve Savunma Sanayi A.Ş. (OTOKAR)
10. Oyak Renault Otomobil Fabrikaları A.Ş. (RENAULT)
11. Temsa Ulaşım Araçları Sanayi ve Ticaret A.Ş. (TEMSA)
12. Tofaş Türk Otomobil Fabrikası A.Ş. (TOFAŞ)
13. Toyota Otomotiv Sanayi Türkiye A.Ş. (TOYOTA)
14. Türk Traktör ve Ziraat Makineleri A.Ş. (TÜRK TRAKTÖR)
Kaynak: OSD Resmi İnternet Sitesi
(5) Türkiye’de kamyon, kamyonet, treyler çekicisi, traktör, otobüs, midibüs, minibüs ve
otomobil gibi motorlu kara taşıtları üretimi yapan teşebbüslerden oluşan OSD’nin
yönetim kurulu üyelerine aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
Tablo 2: OSD Yönetim Kurulu
Görevi Yönetim Kurulu Üyesi Teşebbüs
Yönetim Kurulu Başkanı Haydar YENİGÜN FORD OTOSAN
Yönetim Kurulu Başkan Vekili Süer SÜLÜN MERCEDES
Yönetim Kurulu Başkan
Yardımcısı
Münür YAVUZ MAN
Yönetim Kurulu Başkan
Yardımcısı
Necdet ŞENTÜRK TOYOTA
Yönetim Kurulu Başkan
Yardımcısı
Aykut ÖZÜNER TÜRK TRAKTÖR
Yönetim Kurulu Muhasip Üyesi Yusuf Tuğrul ARIKAN ANADOLU ISUZU
Üye: İzzet KALAYCI HATTAT TRAKTÖR
Üye: İsmail SÜMER HONDA
Üye: Barbaros YILDIRIM HYUNDAI
Üye: Okan BAŞ KARSAN
Üye: Serdar GÖRGÜÇ OTOKAR
Üye: Antoine AOUN RENAULT
Üye: Tolga DOĞANCIOĞLU TEMSA
Üye: Cengiz EROLDU TOFAŞ
Kaynak: OSD Resmi İnternet Sitesi
(6) Bildirim Formu’nda OSD’nin, Türkiye’deki otomotiv sanayiinin ortak çıkarları
doğrultusunda ulusal ve uluslararası rekabetçiliği arttırmak amacıyla politika
oluşturmak, ilgili kurumları bu doğrultuda bilgilendirip yönlendirmek ve politika
uygulamasında yer almak amacıyla faaliyet gösterdiği belirtilmiştir. Bu kapsamda,
1995 yılından itibaren OICA (International Organization of Motor Vehicle
21-51/714-355
3/20
Manufacturers) üyesi olan OSD, ülkemiz otomotiv sanayiini uluslararası platf ormda
temsil etmektedir. Bunun yanı sıra, otomotiv sanayiindeki teknik mevzuat ve küresel
ticaret konularındaki gelişmeleri yakından takip etmek üzere, Mart 2006 tarihinden bu
yana ACEA (The European Automobile Manufacturers’ Association) bünyesinde
Avrupa Birliği’nden (AB) ilgili ülke derneklerinin katılımıyla güncel küresel ve yerel
gelişmelerin değerlendirildiği “Liaison Committee” faaliyetlerinde de ülkemizi temsil
etmektedir.
(7) OSD üyelerinin 2017,2018,2019 ve 2020 yıllarına ait taşıt türü bazında üre tim
verilerine aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
Tablo 3: OSD Üyelerinin Üretim Adetleri
Teşebbüs Taşıt Türü Yıllar
2017 2018 2019 2020
ANADOLU ISUZU
Kamyonet 2.542 1.451 805 68
Kamyon 2.569 1.517 1.080 1.673
Otobüs 353 414 321 245
Midibüs 902 1.079 1.174 934
FORD OTOSAN
Otomobil 25.844 22.916 25.013 11.145
Kamyon 6.000 5.695 5.077 7.821
Minibüs 287.355 55.892 61.063 50.889
Kamyonet 53.806 289.199 277.882 258.081
HATTAT TRAKTÖR Traktör 5.539 3.572 1.154 3.766
HONDA Otomobil 28.742 38.319 24.236 25.868
HYUNDAI Otomobil 226.979 203.000 177.993 137.034
KARSAN
Minibüs 1.230 1.042 566 575
Midibüs 327 213 115 55
Otobüs 180 339 527 249
Kamyonet 4.290 5.130 3.805 2.227
MAN Otobüs 2.145 2.558 2.923 2.743
MERCEDES Otobüs 3.792 3.708 4.133 3.611
Kamyon 13.351 17.148 12.497 13.348
OTOKAR
Midibüs 1.319 1.123 758 922
Kamyon 430 457 120 193
Kamyonet 465 195 231 213
Otobüs 493 594 730 637
RENAULT Otomobil 365.002 336.778 342.777 308.568
TEMSA
Otobüs 1.203 928 565 411
Kamyon 1.152 720 229 215
Midibüs 1.184 901 479 132
TOFAŞ Otomobil 216.437 168.364 160.674 155.037
Kamyonet 167.737 133.386 103.522 97.593
TOYOTA Otomobil 279.902 257.084 251.949 219.391
TÜRK TRAKTÖR Traktör 48.302 34.114 22.745 34.337
TOPLAM 1.749.572 1.587.836 1.485.143 1.335.981
Kaynak: OSD, Otomotiv Sanayii Genel ve İstatistik Bülteni 2021
(8) OSD tarafından yayımlanan bilgilerden bir diğeri olan, üretim kapasitesi verilerine ise
aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
21-51/714-355
4/20
Tablo 4: OSD Üyelerinin Üretim Kapasiteleri
Teşebbüs Otomobil Kamyon Kamyonet Otobüs Minibüs Midibüs Traktör TOPLAM
ANADOLU ISUZU 0 8000 7300 1152 0 2560 0 19.012
FORD OTOSAN 30.000 15.000 366.000 0 44.000 0 0 455.000
HATTAT TRAKTÖR 0 0 0 0 0 0 25.000 25.000
HONDA 50.000 0 0 0 0 0 0 50.000
HYUNDAI 245.000 0 0 0 0 0 0 245.000
KARSAN 0 0 43.200 2.160 8.220 2.520 0 59.100
MAN 0 0 0 3.900 0 0 0 3.900
MERCEDES 0 17.500 0 4.500 0 0 0 22.000
OTOKAR 0 0 5.300 1.000 1.500 2.500 0 10.300
RENAULT 378.000 0 0 0 0 0 0 378.000
TEMSA 0 6.000 0 2.500 0 2.000 0 10.500
TOFAŞ 218.000 0 232.000 0 0 0 0 450.000
TOYOTA 280.000 0 0 0 0 0 0 280.000
TÜRK TRAKTÖR 0 0 0 0 0 0 50.000 50.000
TOPLAM 1.201.000 46.140 653.800 16.532 53.720 9.580 75.000 2.054.812
Kaynak: OSD, Otomotiv Sanayii Genel ve İstatistik Bülteni 2020
G.2. Bildirim Konusu İşlem
(9) Bildirim konusu işlem, OSD’nin 2012 ve 2013 yıllarında Rekabet Kurulu’ndan (Kurul)
almış olduğu menfi tespit/muafiyet kararları1 kapsamında sunmakta olduğu sektörel
verilerin kapsamının genişletilmesine ilişkindir. Bildirim kapsamında, otomobil,
minibüs, midibüs, otobüs, kamyonet ve kamyon araç grupları bakımından aşağıda yer
alan veri setinin, üretim, ihracat ve müşteri satış 2 bazında olmak üzere üç grupta
sunulmasına menfi tespit verilm esi talep edilmiştir. Ancak, ilerleyen dönemlerde
Kuruma intikal eden cevabi yazılarda, OSD bünyesinde yapılan iç değerlendirme
sonucunda, başvuru konusu veri kırılımının sadece “üretim” ve “ihracat” adetleri
bazında paylaşılmasına karar verildiği, bu nede nle söz konusu hususun başvuru
bakımından dikkate alınması talep edilmiştir. Bu kapsamda, aşağıda yer verilen
kırılımlar bazında üretim ve ihracat adetlerinin OSD tarafından toplanması ve
paylaşılmasına izin verilmesi talep edilmiştir:
1. Otomobil için;
- Gövde tipi3 (Otomotiv Distribütörleri Derneği (ODD) segmentasyonuna4
paralel)
- Segment5 (ODD segmentasyonuna6 paralel)
1 20.09.2012 tarih ve 12-44/1350-455 sayılı karar, 26.06.2013 tarih ve 13-40/522-231 sayılı karar.
2 Yerli üretim araçların perakende satışını ifade etmektedir.
3 Üretilen araçların sedan, hatchback, mini van gibi kasa tipine göre ayrımını ifade ettiği belirtilmiştir.
4 Söz konusu gövde tipi ve segment bilgilerinin ODD’ye özgü olmayıp, otomotiv sektöründe uluslararası
düzeyde kabul edilmiş ve Kurul kararlarına da yansımış olan ayrım olduğu belirtilmiş; bu kapsamda
sedan (s/d), hatchback (h/b), station wagon (s/w), çok amaçlı araçlar (multi purpose vehicle / mpv),
otomobilden üretilmiş van (car derived van / cdv) spor ve arazi araçlarından (sport utility vehicle / suv)
oluştuğu ifade edilmiştir.
5 Araçların boyutları, iç hacimleri, fiyatları, performansları gibi kriterler göz önünde bulundurularak
sınıflandırılmasını ifade ettiği belirtilmiştir.
6 Otomobil segmentlerinin otomobillerin boyut, hacim, fiyat, performans gibi kriterlerle değerlendirilerek
oluşturuldukları sınıflandırıldığı; ülkemizde ODD’nin kullandığı segmentasyonun, A, B, C, D, E, F
segmentlerinden oluştuğu belirtilmiştir.
21-51/714-355
5/20
- Motor tipi7 (ICE, EV, Hybrid, Plug in Hybrid, CNG, LPG)
- Yakıt tipi8
- Motor hacmi9
- Beygir gücü10
- Şanzıman11
- Menzil (km)12
- Karbondioksit (CO2) salınımı13
- Yakıt tüketimi (lt/100 km)14
- İhracat yapılan ülke
2. Minibüs, midibüs ve otobüs için;
- Motor tipi (ICE, EV, Hybrid, Plug in Hybrid, CNG, LPG)
- Yakıt tipi
- Motor hacmi
- Beygir gücü
- Şanzıman
- Menzil (km)
- CO2 salınımı
- Yakıt tüketimi (lt/100 km)
- Koltuk sayısı
- Yolcu taşıma kapasitesi15
- Şehir içi / şehirlerarası16- otobüs
- Gövde yapısı (alçak taban vs.) - otobüs
- İhracat ülke
7 Motorların pek çok şekilde sınıflandırılabilmekle birlikte bildirim konusu işlem açısından kullanılan
yakıta göre sınıflandırıldığı ifade edilmiştir. Buna göre Türkiye’de üretilen araçlarda bulunan motor
tiplerine göre veri toplanacağı, kullanılan yakıt ti plerine göre motorların içten yanmalı (internal
combustion engine -ICE), elektrikli (electric vehicle), LPG’li, hibrit, Plug in Hybrid ve CNG’li olarak
sınıflandırıldığı belirtilmiştir.
8 Üretilen araçların benzin, dizel, elektrikli gibi kullandığı yakıt tipine göre ayrımını ifade ettiği ve bu veri
kapsamında, ülkemizde üretilen araçları kümülatif olarak ve adet bazında benzinli, dizel, elektrikli gibi
kırılımlarda görmenin mümkün olacağı belirtilmiştir.
9 Bir aracın silindirlerinden itilebilen yakıt -hava karışımının toplamıdır. Genellikle santimetre küp (cc)
cinsiyle ifade edilmektedir. Küçük motorların hacimlerinin genellikle 1 litre ila 1,9 litre arasında
değişirken, 2,0 litre ve üzerinde motor hacmine sahip olanların büyük hacimli motor olarak tanımlandığı
ifade edilmiştir.
10 Genellikle otomobil ve elektrik motorlarının güçlerinin belirlenmesi için kullanılan güç birimi olduğu
belirtilmiştir.
11 Kavrama yolu ile motordan aldığı hareketi istenilen tork değerinde şaft veya diferansiyele ileten
aktarma organı olup, bu veri kapsamında, ülkemizde üretilen araçları kümülatif olarak ve adet bazında
manuel, yarı otomatik veya otomatik vites kırılımlarında görmenin mümkün olacağı belirtilmiştir.
12 Depoda bulunan yakıt ile ortalama olarak belirlenmiş bir hızda gid ilebilecek mesafeyi ifade ettiği
belirtilmiştir.
13 Atmosfere salınan karbonu, karbon emisyonunu ifade etmek için kullanılmakta olup, egzoz emisyonu
araçlarda kullanılan yakıtın yanmasıyla oluşan ve havaya yayılan kimyasalların yarattığı hava kirliliğini
tanımlamak için kullanılan bir terimdir. Çevreye duyarlı araçların üretimi açısından son derece önem
arz ettiği belirtilmiştir.
14 Motorlu taşıtların kullanım sırasında çeşitli koşullar altında tükettiği yakıt miktarı olup, ortalama yakıt
tüketimi şehir içi t üketim ve şehir dışı tüketimin ortalaması alınarak bulunur. Bu veri sayesinde
ülkemizde üretilen araçların yakıt tüketimindeki verimliliklerine dair sayısal bilgilere ulaşılmasının
mümkün olacağı ifade edilmiştir.
15 Otobüslerin kapasitesi doğrultusunda taşıyabileceği yolcu sayısını ifade ettiği belirtilmiştir.
16 Otobüslerin seyahat kapsamını belirlemek için kullanılan bir veri olduğu ifade edilmiştir.
21-51/714-355
6/20
3. Kamyonet için;
- Gövde tipi (van, pick up)
- Motor tipi (ICE, EV, Hybrid, Plug in Hybrid, CNG, LPG)
- Yakıt tipi
- Motor hacmi
- Beygir gücü
- Şanzıman
- Menzil (km)
- CO2 salınımı
- Yakıt tüketimi (lt/100 km)
- İstiap haddi (kg)17
- Azami yüklü ağırlık (kg)18
- İhracat yapılan ülke
4. Kamyon için;
- Gövde tipi (Ağır Ticari Araçlar Derneği (TAİD) segmentasyonuna19 paralel)
- Aks20 (TAİD segmentasyonuna paralel)
- Motor tipi (ICE, EV, Hybrid, Plug in Hybrid, CNG, LPG)
- Yakıt tipi
- Motor hacmi
- Beygir gücü
- Şanzıman
- Menzil (km)
- CO2 salınımı
- Yakıt tüketimi (lt/100 km)
- İstiap haddi (kg)
- Azami yüklü ağırlık (kg)
- İhracat yapılan ülke.
(10) Yukarıda yer v erilen ve menfi tespit talebine konu olan bilgilerin, aylık verileri
içermesinin planlandığı belirtilmiştir. Bunun yanı sıra, bildirim kapsamında
paylaşılması planlanan verilerin üyeler bazında değil, kümülatif şekilde kamuoyu ve
üyeler ile paylaşılacağı belirtilmiştir.
(11) Söz konusu bilgilerin, hâlihazırda sektördeki diğer önemli teşebbüs birlikleri olan ODD
ile TAİD’in başvuruları üzerine alınan Kurul kararları kapsamında sunulan bilgiler ile
benzer nitelikte olduğu belirtilmiştir. Bildirim Formu’nda söz konusu bilgilerin OSD
üyeleri için de toplanması ile sektörün tamamına yönelik istatistiki verilerin elde
edilmesinin mümkün hale geleceği belirtilmiştir. Bu kapsamda, söz konusu verilerin
sadece Türkiye pazarında hâlihazırda faaliyet gösteren teşebbüslere yönelik olmadığı,
pazara giriş yapmayı planlayan teşebbüsler bakımından da önem taşıdığı ifade
17 Araçların taşıma kapasitesini ifade etmek için kullanılan bir kavram olup, istiap hadlerinin Karayolları
Trafik Yönetmeliği 128. maddesiyle belirlendiği ifade edilmiştir.
18 Yük taşımacılığı yapan araçların, yüklü iken kantara girdiklerinde, gelebilecekleri en yüksek ağırlıktır.
Aracın kendisi ile yükün toplamı azami yüklü ağırlığı meydana getirir. Aynı zamanda araçların karayolu
yapılarından güvenle ve yapıya zarar vermeden geçebilmeleri için saptanan toplam ağırlığı ifade ettiği
belirtilmiştir.
19 TAİD tarafından ağır ticari araçların gövde tiplerine göre kamyon ve çekici olarak sınıflandırıldığı, bu
kapsamda kamyonların 18-32 ton ağırlığında yük taşıyan araçlar olduğu, çekicilerin ise arkasına treyler
bağlanabilen ve böylece yük taşıma kapasitesi çok daha yüksek olan araçlar olduğu ifade edilmiş olup,
TAİD’in ayrıca araçları aks sayısına göre de sınıflandırdığı belirtilmiştir.
20 Motorlu araçlarda diferansiyel sisteminden çıkan dönme hareketini tekerleklere ileten çelik mildir. Bir
diğer deyişle, motorun sağladığı gücü ve torku tekerleğe aktaran parçadır. Akslar araçların önden veya
arkadan çekişli olmalarına göre farklılık gösterdiği belirtilmiştir.
21-51/714-355
7/20
edilmiştir. Özellikle elektrikli araçlar bakımından, pek çok oyuncunun pazara girdiği
veya giriş yapma hazırlığında olduğu göz önüne alındığında, anılan verilere ihtiyaç
duyulmasının oldukça muhtemel olduğu vurgulanmıştır. Buna ilaveten, cevabi yazıda
söz konusu verilerin perak ende satış adetleri gibi pazara yönelik veri niteliğinde
olmadığı, belirtilen kırılımlardaki üretim adedi verisinden hareketle, otomotiv
sektöründe faaliyet gösteren bir teşebbüsün rakiplerin rekabetçi davranışlarına dair
çıkarımda bulunmasının mümkün olma yacağı ifade edilmiştir. Söz konusu verilerin
Türkiye’deki üretim adetlerine ilişkin olduğu için ithal edilen araçlar ile özellikle
üretici/ithalatçı stokunda ve bayi stokunda bulunan araçlar gibi verilerin herhangi bir
şekilde bilinmesinin mümkün olmaması nedeniyle söz konusu verilerin rekabetçi
açıdan herhangi bir sakınca içermeyeceği dile getirilmiştir.
(12) Sunulması planlanan bilgilerin daha çok taşıtların çevreye olan etkilerinin ölçülmesi ve
giderek yaygınlaşan elektrikli araçlara ilişkin olduğu görülmek tedir. Bildirim
kapsamında, otomotiv teknolojisindeki yeni gelişmeler de (örneğin hybrid araçlar,
enerji verimli araçlar gibi) göz önüne alındığında, OSD veri tabanının güncellenmesi
ihtiyacının ortaya çıktığı, bu çerçevede üyelerle yapılan paylaşımlarında üretim ve
ihracat bilgilerinin detaylandırılmasının amaçlandığı ifade edilmiştir. Bildirim
Formu’nda her ne kadar gelişen motor teknolojileri ve giderek sıklaşan emisyon
düzenlemeleri sonucunda içten yanmalı motorlardaki zararlı kirleticiler ve CO2 salınım
seviyeleri giderek düşmekte de olsa, yükselen çevre hassasiyetleri ile birlikte küresel
seviyede alternatif yakıtlı araçlara olan eğilimin arttığı, AB’de nin 2025 ve 2030
dönemine ilişkin konulan CO 2 azaltma hedefleri göz önüne alındığında, elektrikli
araçlara olan ilginin artacağının beklendiği belirtilmiştir. Bu kapsamda, elektrikli
araçların menzillerinin artması, rekabetçi üretim şartlarının oluşması, şarj
istasyonlarının sayısının çoğalması ve şarj süresinin kısalması gibi etmenler
doğrultusunda elektrikli araçların daha çok tercih edilebileceği ifade edilmiştir.
(13) Bu doğrultuda, yukar ıda yer verilen bilgilerin ülkemizde de toplanması ve
paylaşılmasının başta otomotiv firmaları olmak üzere kamu otoriteleri, yan sanayi
firmaları, ülkemizde yeni araç tekn olojilerine yatırım yapmak isteyen firmalar,
araştırmacılar gibi kurum ve kuruluşların veri ihtiyacının karşılanması bakımından
önemli olduğu dile getirilmiştir. Konuya ilişkin olarak T.C. Cumhurbaşkanlığı Yatırım
Ofisi tarafından yayımlanan “Otomotiv Sekt öründe Gündem” raporunda 21, elektrikli
araç talebindeki kademeli yükselişin 2023 ve 2024 yıllarında dönüm noktasına
ulaşacağı ve akabinde kitlelere nüfuz etmeye başlayacağı ifade edilmektedir. Söz
konusu raporda ayrıca, 2025 sonrasında, tümden elektrikli ar açların, araba paylaşımı
ve otonom araç pazarının büyümesi ile emisyon normlarını karşılayan tek seçenek
olmasının beklendiği ifade edilmektedir.
(14) Bildirim Formu’nda, bilgi paylaşımının amacının teşebbüslerin pazara dair istatistiki
veriler hakkında daha hı zlı bilgi edinerek pazarın kendi dinamiklerini bulmasının
önünün açılması ve pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin verimliliklerinin artması,
rekabetçi yapılarını geliştirerek daha etkin bir rekabet ve promosyon yarışına
girmelerinin teşvik edilmesi, yap ılacak rekabetçi yatırımların rasyonel koşullarda
gerçekleşmesi olduğu ifade edilmiştir.
(15) Son olarak, başvuru kapsamındaki bilgilerin sadece araç üreticileri için değil, aynı
zamanda başta Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Enerji ve
21 Otomotiv Sektöründe Gündem (2019 Özel Sayı), T.C. Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi ve EY, 2019,
s.69. Bkz. https://www.invest.gov.tr/tr/library/publications/lists/investpublications/otomotiv -sektorundegundem.pdf (Erişim Tarihi: 13.11.2020).
21-51/714-355
8/20
Tabii Kaynaklar Bakanlığı olmak üzere idari otoriteleri de yakından ilgilendirdiği,
otomotiv sektöründe yaşanan gelişmelere bağlı olarak söz konusu istatistiki bilgilerin
toplanmasının hem yatırım kararları bakımından hem de geleceğe yönelik planlamalar
bakımından önem arz ettiği ifade edilmiştir.
G.3. İlgili Pazar
G.3.1. İlgili Ürün Pazarı
(16) Bildirim kapsamında OSD’nin otomobil, midibüs, otobüs, kamyon ve kamyonet araç
gruplarına ilişkin bilgi paylaşımı yapması planlandığından, ilgili ürün pazarları “binek
araçlar pazarı”, “hafif ticari araçlar pazarı” ve “ağır ticari araçlar pazarı” olarak te spit
edilmiştir.
G.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
(17) İlgili ürün pazarında yer alan araçların dağıtımı, pazarlaması, satışı ve fiyatlandırılması
ülke genelinde benzer nitelik arz ettiğinden, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak
belirlenmiştir.
G.3.3. İlgili Pazara İlişkin Bilgiler
(18) Otomotiv pazarının temel olarak binek araçlar, hafif ticari araçlar ve ağır ticari araçlar
olmak üzere üç temel alt pazarı bulunmaktadır. OSD tarafından yayınlanan Otomotiv
Sektörü Aylık Değerlendirme Raporu’nda 2020 yılı sonunda yerli ve ithal ayrımı
yapılmaksızın yurt içinde satışı gerçekleştirilen otomobil, hafif ticari ve ağır ticari
araçların toplamından oluşan otomotiv pazarının toplam büyüklüğünün 796.150 adet
olduğu ve pazarda ithalatın önemli bir yeri olduğu görülmektedir. Bu kapsamda, binek
araçlar ve hafif ticari araçlar pazarlarında ithalatın payına ilişkin bilgilere aşağıdaki
grafiklerde yer verilmiştir.
Şekil 1: Binek Araçlar Pazarında İthalatın Payı (%)
Kaynak: OSD, Otomotiv Sektörü Aylık Değerlendirme Raporu, Ağustos 2021
(19) Şekil 1’de, binek araçlar pazarında ithalatın payının 2013 yılında en yüksek değerine
ulaştığı, ancak 2016 yılından beri düşme eğiliminde olduğu, bununla birlikte 2021 yılı
ile birlikte tekrar yükselmeye başladığı görülmektedir.
21-51/714-355
9/20
Şekil 2: Hafif Ticari Araçlar Pazarında İthalatın Payı (%)
Kaynak: OSD, Otomotiv Sektörü Aylık Değerlendirme Raporu, Ağustos 2021
(20) Şekil 2’de ise, hafif ticari araçlar pazarında ithalatın payının 2018 yılında geçtiğimiz on
yılın en yüksek seviyesine ulaştığı, ancak o tarihten itibaren düşme eğiliminde olduğu,
özellikle 2020 yılında ithalat oranında ciddi bir düşüş yaşandığı görülmektedir. Bununla
birlikte, binek araç pazarına benzer şekilde hafif ticari araçlar pazarında ithalatın
payının 2021 yılı itibarıyla artış eğiliminde olduğu görülmektedir.
(21) Öte yandan, tüm araç gruplarını içerecek şekilde otomotiv pazarının üretim ve ihracat
ayağına ilişkin bilgiler aşağıdaki grafikte sunulmuştur.
Şekil 3: İhracat / Üretim (x1000)22 (Traktör Dâhil)
Kaynak: OSD, Otomotiv Sektörü Aylık Değerlendirme Raporu, Ağustos 2021
(22) Şekil 3’te, üretimin 2014-2017 yılları arasında arttığı, 2018 yılından itibaren bir düşüş
eğiliminde olduğu görülmektedir. İhracatın üretime oranı ise 2019 yılında son on yılın
en yüksek değerine ulaşırken, 2020 yılından itibaren tekrar düşüşe geçmiştir. Öte
yandan, sektörün üretim kapasitesinin büyük bir bölümünün ihracata yönelik olduğu
22 Söz konusu analiz, 2021 yılının ilk 8 ayını kapsamaktadır.
21-51/714-355
10/20
anlaşılmaktadır. Otomotiv pazarında üretici bazında ihracat adetlerine ise aşağıdaki
tabloda yer verilmiştir.
Tablo 5: Üretici Bazında İhracat Adetleri
Üretici 2017 2018 2019 2020
ANADOLU ISUZU 700 964 1.433 510
FORD OTOSAN 296.840 328.502 333.734 254.003
HATTAT TRAKTÖR 1.100 621 637 942
HONDA 9.391 13.699 7.528 6.421
HYUNDAI 204.382 190.347 169.803 128.003
KARSAN 2.969 3.419 2.703 760
MAN 2.007 2.425 2.892 11.184
MERCEDES 9.865 16.309 16.324 2.628
OTOKAR 691 901 1.156 862
RENAULT 287.915 280.411 295.275 211.954
TEMSA 870 645 602 243
TOFAŞ 270.698 243.796 194.107 117.886
TOYOTA 246.466 237.451 227.019 182.089
TÜRK TRAKTÖR 12.023 14.502 15.207 12.553
Toplam 1.345.917 1.333.992 1.268.430 930.038
Kaynak: OSD, Otomotiv Sektörü Aylık Değerlendirme Raporu, Aralık 2020
(23) Yurt içi binek araçlar pazarının satış adetlerine ilişkin 2020 ve 2021 yıllarının
karşılaştırmalı grafiğine aşağıda yer verilmiştir.
Şekil 1: Binek Araçlar Pazarının Analizi (x1000)23
Kaynak: OSD, Otomotiv Sektörü Aylık Değerlendirme Raporu, Ağustos 2021
(24) Şekil 4’te, 2021 yılının ilk altı ayında yurt içi binek araçlar pazarının satış adetlerinin
2020 yılının aynı döneminden fazla olduğu görülmekle birlikte, 2021 yılının Temmuz
ve Ağustos aylarında bir önceki yılın aynı dönemine nazaran düşüş yaşandığı
görülmektedir.
(25) Yurt içi hafif ticari araçlar (minibüs ve kamyonet) pazarının satış adetlerine ilişkin 2020
ve 2021 yıllarının karşılaştırmalı grafiğine ise aşağıda yer verilmiştir.
23 Söz konusu analiz 2021 yılının ilk 8 ayını kapsamaktadır.
21-51/714-355
11/20
Şekil 2: Hafif Ticari Araç Pazarının Analizi (x1000) 24
Kaynak: OSD, Otomotiv Sektörü Aylık Değerlendirme Raporu, Ağustos 2021
(26) Şekil 5’te, yurt içi hafif ticari araç pazarının görünümünün binek araç pazarı ile benzer
yapıda olduğu görülmektedir. Zira 2021 yılının ilk yarısında satış adetleri 2020 yılından
fazlayken, Temmuz ve Ağustos ayı rakamlarının 2020 yılının gerisinde kaldığı
anlaşılmaktadır.
(27) Yurt içi ağır ticari araçlar (midibüs, kamyon ve otobüs) pazarının satış adetlerine ilişkin
2020 ve 2021 yıllarının karşılaştırmalı grafiğine aşağıda yer verilmiştir.
Şekil 3: Ağır Ticari Araç Pazarının Analizi (x1000) 25
Kaynak: OSD, Otomotiv Sektörü Aylık Değerlendirme Raporu, Ağustos 2021
(28) Ağır ticari araçlar bakımından genel olarak 2021 yılı satışlarının bir önceki yıldan daha
fazla olduğu görülmektedir.
(29) Otomotiv pazarının üç alt pazarının ardından, toplam pazarın (otomobil, hafif ticari
araç, ağır ticari araç) yerli ve ithal ayrımı yapılmaksızın satış adetlerine ilişkin 2020 ve
2021 yıllarının karşılaştırmalı grafiğine aşağıda yer verilmiştir.
24 Söz konusu analiz 2021 yılının ilk 8 ayını kapsamaktadır.
25 Söz konusu analiz 2021 yılının ilk 8 ayını kapsamaktadır.
21-51/714-355
12/20
Şekil 4: Toplam Pazarın Analizi (x1000)26
Kaynak: OSD, Otomotiv Sektörü Aylık Değerlendirme Raporu, Ağustos 2021
(30) Binek araçlar, hafif ticari araçlar ve ağır ticari araçlar pazarında olduğu gibi, toplam
otomotiv pazarındaki satışların da 2021 yılının ilk altı ayında 2020 yılının aynı
dönemine nazaran daha fazla olduğu görülmektedir. Son 10 yılın ortalaması ile
karşılaştırıldığında ise 2021 yılının Ocak, Şubat ve Mart aylarında ortalamanın
üzerinde satış gerçekleştiği anlaşılmaktadır.
(31) Sonuç olarak, yukarıda yer verilen grafikler bir bütün olarak incelendiğinde; otomotiv
pazarının son birkaç yılda daralmaya başladığı, b u kapsamda üretim ve ithalat
miktarları düşerken, ihracatın da azalma eğiliminde olduğu, bu durumda Covid -19
pandemisinin etkisinin yüksek olduğu söylenebilecektir. Ancak 2021 yılı itibarıyla gerek
üretim gerekse de ihracat adetlerinin artışa geçtiği, satış adetleri bakımından ise 2021
yılının ilk yarısında 2020 yılının aynı dönemine göre daha fazla satış gerçekleştirildiği
görülmektedir.
G.4. OSD’ye İlişkin Geçmiş Tarihli Kurul Kararları
G.4.1. 20.09.2012 tarih ve 12-44/1350-455 sayılı Karar
(32) OSD tarafından 2012 yılında binek, hafif ticari araçlar ve ağır ticari araçlar ile
traktörlerin üretimi, satışı, ihracatı, sanayideki yatırım miktarı gibi birtakım verilerin
paylaşımına ilişkin menfi tespit başvurusunda bulunulmuştur. OSD’nin üyeleri ve
kamuoyuyla paylaşmak istediği verilerin bir kısmı daha önce menfi tespit/muafiyet
kararlarına konu olduğundan ve bu kararlarda27 “otomobil ve hafif ticari araçların marka
bazında aylık ithalat verileri”, “alt kırılımlar halinde illere göre araç satışları verileri ” ve
“otomobil ve ticari araçlar pazarı bakımından, pazarın geleceğine yönelik ve marka
model alt kırılımı içermeyen öngörü ve pazar tahminleri”nin paylaşımının rekabeti
sınırlandırmayacağına hükmedildiğinden, kararda ayrıca bir değerlendirme
yapılmasına gerek görülmemiştir.
(33) Bununla birlikte, OSD’nin üyeleri ve kamuoyuyla paylaşmak istediği diğer bilgiler
açısından yapılan değerlendirmede; tarımsal traktörler pazarında gerçekleştirilecek ve
geleceğe yönelik pazar büyüklüğü tahminlerini içeren bilgilerin, ana ve yan sanayinin
firma belirtilmeksizin belli kırılımlar altında, aylık, değer ve adet üzerinden ihracat
26 Söz konusu analiz 2021 yılının ilk 8 ayını kapsamaktadır.
27 Kurul’un 15.04.2004 tarih ve 04 -26/287-65 sayılı, 14.07.2011 tarih ve 11 -43/916-285 sayılı,
12.04.2012 tarih ve 12-20/520-M sayılı kararları.
21-51/714-355
13/20
rakamlarına ilişkin bilgilerin ve marka bazında aylık ihraca t adet bilgilerinin, İSO
Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu raporundan hareketle, teş ebbüslerin net
satışlar, toplam aktifler, dönem kar veya zararı, ücretle çalışan işçi sayısı ortalaması,
özkaynak, istihdam ve katma değer bilgilerinin, o tomotiv sanayi yatırım miktarlarının
yıllık olarak ve firma belirtmeksizin yayımlanmasına ve firma baz ında otomotiv sanayi
istihdamı verisi ile Yan Sanayi Kataloğu’nun, Hammadde Maliyet Endeksi’nin, ACEA
ve OICA raporlarının, petrol ürünleri sivil tüketim verisinin, satıh durumu uzunluğunun
ve Resmi Gazete’de yayımlanmış olan motorlu taşıt vergi oranlarının, aylık olarak hafif
ticari araçlar (otomobil, kamyonet ve minibüs), kamyon, otobüs, midibüs ve traktör
başlıkları altında kapasitenin ve kapasite kullanım oranlarının, fabrika satış ve dış satış
adetleri, firma ve model belirtilmeksizin hafif ticari araç lar (otomobil, kamyonet ve
minibüs), kamyon, otobüs, midibüs ve traktör başlıkları altında, Haber ve Basın
Bülteni’nde yer alacak üretim verilerinin paylaşılmasının sektördeki rekabeti
sınırlandırmak, rakipler arası koordinasyona sebep olmak vb. rekabet ka rşıtı etkiler
doğurmayacağından bahisle 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi kapsamında menfi
tespit alabileceğine karar verilmiştir.
(34) Öte yandan; teşebbüslerin her bir alt model bazında aylık üretim adetleri, hammadde
ve yan sanayiye yaptıkları ödemeler ile öd edikleri vergi ve ücretlere ilişkin bilgi
değişiminin ticari sır olarak nitelenebilecek bilgiler içermesi ve teşebbüsler arasında
koordinasyona yol açabilecek nitelikte olması nedeniyle bu paylaşımlara 4054 sayılı
Kanun’un 8. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi verilemeyeceğine, bunun yanı sıra
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde yer alan tüm koşulların sağlanmadığı
gerekçesiyle (i) üretim verilerinin firma ve model bazında paylaşılmasına, (ii) otomotiv
sanayi firmalarının yan sanayiye ve hammaddeye yaptıkları ödemeler ile ödenen vergi
ve ücretlerin firma bazında paylaşılmasına bireysel muafiyet verilemeyeceği sonucuna
ulaşılmıştır.
G.4.2. 26.06.2013 tarih ve 13-40/522-231 sayılı Karar
(35) OSD’nin bir sonraki başvurusu ise 2013 yılında yapılmış olup, söz konus u başvuruda
bir önceki aya tekabül eden üretim, fabrika satış ve ihracat adetlerine ilişkin bilgilerin
firma bazında paylaşılmasına menfi tespit veya muafiyet tanınması, eğer bu mümkün
olmazsa iki ay önceki verilerin paylaşılmasına yahut Kurulun takdir edeceği geçmiş bir
tarihteki verilerin paylaşılmasına menfi tespit veya muafiyet verilmesi talep edilmiştir.
(36) Söz konusu talebin değerlendirildiği kararda, marka/firma bazında ihracat verilerinin
paylaşımı ile ilgili olarak 2012 tarihli OSD kararına atıf yapı larak, firma bazında aylık
ihracat adetlerinin paylaşılmasının, ihracat bilgisi olması ve Türkiye pazarında
yapılacak satış ve fiyatlama kararlarını etkileyecek herhangi bir bilgi taşımaması
sebebiyle menfi tespit alabilecek nitelikte olduğu sonucuna ulaşı ldığı, söz konusu
verilerinin paylaşımı ile ilgili olarak hâlihazırda verilmiş bir Kurul kararı bulunduğu
gerekçesiyle ayrıca bir karar almaya gerek bulunmadığı ifade edilmiştir.
(37) Bununla birlikte, firma bazında aylık fabrika satış ve üretim miktarları pay laşımı
bakımından 2012 tarihli OSD kararındaki değerlendirmelere paralel olarak
teşebbüslerin satışlarındaki yerli üretimin payının incelenmesi gerektiği belirtilmiştir.
Sektörde alt kırılımlar bazındaki üretim ve satış adetlerine yönelik yapılan
değerlendirmelerde, bazı teşebbüslerin satışını gerçekleştirdikleri ürünlerin bir
kısmının tamamen yerli üretim olduğunun görüldüğü, anılan paylaşımların sektördeki
satış ve ihracat verilerine ilişkin şeffaflık da değerlendirildiğinde teşebbüsler arasında
koordinasyona yol açabilecek nitelikte bilgi paylaşımları olduğu, bu nedenle anılan bilgi
paylaşımlarına menfi tespit belgesi verilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır.
21-51/714-355
14/20
(38) Ardından başvuru bireysel muafiyet kapsamında değerlendirilmiş olup, bir ay öncesine
ait alt kırılım ve model bilgisi içermeyen firma/marka bazındaki üretim ve fabrika satış
bilgilerinin paylaşılmasına, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan şartların
tamamını karşılaması nedeniyle, bireysel muafiyet tanınmasına karar verilmiştir.
G.5. Değerlendirme
(39) Başvuru konusu işlem, rakip teşebbüslerin üye olduğu bir teşebbüs birliği tarafından
sunulmakta olan otomotiv sektörüne yönelik bilgilerin kapsamının genişletilmesine
ilişkindir. Yapılan bildirim ile otomotiv sektörüne yönelik birtakım bilgilerin OSD
tarafından paylaşılmasına menfi tespit belgesi verilmesi, bunun mümkün olmadığı
durumda ise bireysel muafiyet tanınması talep edilmiştir.
(40) Kurulun geçmiş tarihli kararları doğrultusunda, OSD tarafından hâlihazırda üyelerin
üretim ve ihracat adetleri toplan makta ve söz konusu veriler OSD’nin aylık
bültenlerinde teşebbüs özelinde yayımlanmaktadır. Mevcut dosya konusu başvuru
kapsamında ise, aşağıda yer verilen kırılımlar bazında üretim ve ihracat adetlerinin
OSD tarafından toplanması ve paylaşılması planlanmakta olup, söz konusu bilgilerin
toplulaştırılmış28 ve bir ay öncesine ait verileri içerecek şekilde kamuoyu ve üyelerle
paylaşılacağı ifade edilmiştir.
Tablo 6: Otomobil, Minibüs, Midibüs ve Otobüs Bakımından Veri Kırılımı
Otomobil Minibüs, Midibüs ve Otobüs
Gövde tipi (ODD segmentasyonuna
paralel)
Segment (ODD segmentasyonuna
paralel)
Motor tipi (ICE, EV, Hybrid, Plug in
Hybrid, CNG, LPG)
Yakıt tipi
Motor hacmi
Beygir gücü
Şanzıman
Menzil (km)
CO2 salınımı
Yakıt tüketimi (lt/100 km)
İhracat yapılan ülke
Motor tipi (ICE, EV, Hybrid, Plug in Hybrid,
CNG, LPG)
Yakıt tipi
Motor hacmi
Beygir gücü
Şanzıman
Menzil (km)
CO2 salınımı
Yakıt tüketimi (lt/100 km)
Koltuk sayısı
Yolcu taşıma kapasitesi
Şehir içi / şehirler arası-otobüs
Gövde yapısı (alçak taban v.s.) - otobüs
İhracat yapılan ülke
Tablo 7: Kamyonet ve Kamyon Bakımından Veri Kırılımı
Kamyonet Kamyon
Gövde tipi (van, pick up)
Motor tipi (ICE, EV, Hybrid, Plug in
Hybrid, CNG, LPG)
Yakıt tipi
Motor hacmi
Beygir gücü
Şanzıman
Menzil (km)
CO2 salınımı
Yakıt tüketimi (lt/100 km)
İstiap haddi (kg)
Azami yüklü ağırlık (kg)
İhracat yapılan ülke
Gövde tipi (TAİD segmentasyonuna paralel)
Aks (TAİD segmentasyonuna paralel)
Motor tipi (ICE, EV, Hybrid, Plug in Hybrid,
CNG, LPG)
Yakıt tipi
Motor hacmi
Beygir gücü
Şanzıman
Menzil (km)
CO2 salınımı
Yakıt tüketimi (lt/100 km)
İstiap haddi (kg)
Azami yüklü ağırlık (kg)
28 Bildirim kapsamında söz konusu verilerin teşebbüs bazında paylaşılmasının planlandığı belirtilmişse
de, Kuruma ulaşan cevabi yazılarda verilerin kümülatif bir biçim de paylaşılmasına karar verildiği,
teşebbüs özelinde bilgi ihtiva etmeyeceği belirtilmiştir.
21-51/714-355
15/20
İhracat yapılan ülke
(41) Yukarıdaki tablolarda yer verilen bilgilerde, yeni sunulması planlanan bilgiler altı çizili
olarak belirtilmiş olup, diğer bilgiler Kurul’un önceki kararları ile örtüşmektedir . Bu
çerçevede, OSD tarafından toplanılacak ve yayımlanacak söz konusu bilgilerin rekabet
hukuku bağlamında rakipler arası bilgi değişimi kapsamında değerlendirilmesi
gerekmektedir. OSD’ye ilişkin geçmiş Kurul kararlarında da bu yaklaşım izlenmiştir.
(42) Yatay İşbirliği Anlaşmaları Hakkında Kılavuz’un (Kılavuz) “Bilgi Değişiminin Rekabet
Açısından Değerlendirilmesi” başlıklı bölümünde, teşebbüsler arasında bilgi
değişiminin rakipler arasında doğrudan veya meslek kuruluşları gibi teşebbüs birlikleri,
pazar araştırma kuruluşları ve benzeri üçüncü taraflar veya teşebbüslerin tedarikçi ya
da dağıtım ağı yoluyla dolaylı olarak gerçekleşebileceği ifadelerine yer verilmiştir.
Bilgilerin bir teşebbüs birliği nit eliğini haiz dernek olan OSD bünyesinde
paylaşılmasının planlandığı göz önüne alındığında, mevcut başvurunun da rakipler
arası bilgi değişimi kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir.
(43) Kılavuz’un 42 ve 43. paragraflarında rakipler arası bilgi değişiminin rekabet üzerindeki
olumlu ve olumsuz etkilerine ilişkin olarak;
“Bilgi değişimi, çeşitli etkinlik kazanımları ortaya çıkarabilir. Örneğin bilgi değişimi,
taraflar arasında bilgi asimetr isi sorununu ortadan kaldırabilir. Ayrıca, teşebbüslerin,
kendilerini rakipleriyle kıyaslamalarına imkân sağlayarak etkinliklerini arttırabilir. Bunun
yanı sıra, bilgi paylaşımı, teşebbüslerin, stoklarını azaltmasına, kolay bozulabilen
ürünlerini tüketicil ere daha hızlı ulaştırmasına ya da talebin istikrarsızlığından
kaynaklanan maliyetlerini düşürmesine de yardımcı olabilir. Araştırma maliyetleri
azalan ve seçenekleri artan tüketiciler bu durumdan doğrudan fayda sağlayabilir.
Ancak, bilgi paylaşımı özellik le, teşebbüslerin, rakiplerinin pazar stratejileri hakkında
bilgi sahibi olmalarını sağladığı durumlarda rekabetin kısıtlanmasına neden olabilir.
Bilgi değişiminin rekabet üzerindeki etkisi; pazarın yoğunlaşma derecesi, şeffaflığı,
istikrarı, karmaşıklığı ve pazardaki teşebbüslerin benzerliği (simetri) gibi pazarın
yapısına ilişkin unsurlar ile ilgili pazarı rakipler arası koordinasyona elverişli hale
getirebilmesi nedeniyle paylaşılan bilginin niteliğine bağlıdır.”
açıklamalarına yer verilmiştir.
(44) Bu kapsamda, rakipler arası bilgi değişimine ilişkin olarak Kılavuz’da temel rekabetçi
kaygılar olarak, işbirlikçi etkilerin ortaya çıkması ve pazarın rakiplere kapatılması
sayılmıştır. Bu doğrultuda işbirlikçi etkiler, diğer bir adıyla koordinasyon doğurucu
etkiler, değerlendirilirken pazarın yapısı ile değişen bilgilerin niteliğinin göz önüne
alınması gerekmektedir.
(45) Otomotiv pazarının yapısı incelendiğinde, çok sayıda teşebbüsün faaliyet gösterdiği ve
homojen olmayan ürünlerin yer aldığı görülmektedir. Bu nedenle pazardaki rekabetin
fiyatın yanında, kalite, etkin pazarlama, değişen talebe hızlı yanıt verme, ürün çeşitliliği,
satış sonrası hizmetlerin yaygınlığı vb. kriterlere göre şekillendiği söylenebilir.
(46) Öte yandan, OSD tarafından toplanması ve paylaşılması planlanan bilgilerin niteliğinin
de incelenmesi gerekmektedir. Bu kapsamda paylaşılması planlanan bilgilerin
rekabete duyarlı hassas veriler içerip içermediği önem taşımaktadır. Geçmiş tarihli
Kurul kararlarında da, otomotiv sektöründe rekabete duyarlı stratejik bilgilerin özellikle
geleceğe yönelik hedef, stok ve fiyatlama stratejisine yönelik bilgiler olduğu tespitlerine
yer verilmiştir.
(47) Tablo 6 ve Tablo 7’de yer verilen, gövde tipi, segment, motor hacmi, beygir gücü,
şanzıman, şehir içi / şehirler arası - otobüs, istiap haddi, azami yüklü ağırlık ve aks
21-51/714-355
16/20
kırılımları, geçmiş yıllarda sektördeki diğer teşebbüs birliklerine (ODD ve TAİD) ilişkin
verilen menfi tespit ve muafiyet kararlarına konu olmuş olup, anılan Kurul kararlarında
bahsi geçen kırılımlarda yer verilecek adet bilgilerinin teşebbüs birlikleri nezdinde
toplanması ve paylaşılmasında herhangi bir sakınca görülmemiştir. Bu doğrultuda,
gövde tipi, segment, motor hacmi, beygir gücü, şanzıman, şehir içi/şehirlerarasıotobüs, istiap haddi, azami yüklü ağ ırlık ve aks kırılımları bazında üretim ve ihracat
adetlerinin OSD tarafından da toplanıp paylaşılmasının herhangi bir rekabetçi endişe
yaratmayacağı belirtilmiştir.
(48) Başvuru kapsamında sunulması planlanan ve daha önce bir Kurul kararına konu
olmayan bilgiler incelendiğinde, söz konusu bilgilerin daha çok çevresel hassasiyetler
nedeniyle alternatif yakıt ve buna uygun motorlara ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.
“Motor tipi”ne ilişkin olarak toplanması ve paylaşılması planlanan verilere ilişkin olarak
Bildirim Formu’nda yer verilen bilgilerden, motor tipi alt kırılımlarına (ICE, EV, Hybrid,
Plug in Hybrid, CNG, LPG) ilişkin adetlerin paylaşılacağı anlaşılmaktadır. Bildirim
Formu’nda konuya ilişkin olarak ülkemizde araçların motor tiplerine göre
sınıflandırılmasını içeren herhangi bir istatistiki bilginin mevcut olmadığı, bu bilgilerin
toplanması ve ilgili kişi ve kurumlarla paylaşılmasının, sektöre yönelik politikaların
belirlenmesi noktasında önemli olduğu, çevreyi kirleten fosil yakıtlı araçların yerini hızla
sıfır karbon salınımına sahip (bir başka ifadeyle, çevreyi hiç kirletmeyen) elektrikli
araçlara bıraktığı, bu doğrultuda paylaşılacak bilgilerin ihracat faaliyetlerinin
yoğunlaştığı AB bakımından da önem arz edeceği belirtilmiştir. Bu çerçevede, OSD
bünyesinde motor tipini içerecek şekilde gerçekleştirilecek bilgi değişiminin,
hâlihazırda ülkemizde faaliyet gösteren otomotiv sanayicilerinin yanı sıra yatırım
yapmayı planlayan otomotiv firmaları, yan sanayi firmaları, şarj istasyonu yatırımcıları,
kamu otoriteleri gibi pek çok aktörü yakından ilgilendireceği; yan sanayi firmalarının
pazarın gelişimine ilişkin verileri takip etmek suretiyle yeni üretim teknolojilerine yatırım
yapabileceği, böylece otomotiv yan sanayisinin de gelişen teknolojiler karşısında
rekabetçiliğini sürdürmesinin mümkün hale geleceği; kamu otoritelerinin ise, otomotiv
pazarının gelişimini gösteren verilerden yararlanmak suretiyle yeni teknolojilere uygun
araçlar ve altyapı yatırımları (şarj istasyonları, elektrik temini, şebeke vb.) için teşvik
politikaları uygulayabileceği ifade edilmiştir.
(49) OSD tarafından toplanması ve paylaşılması planlanan “yakıt tipi, menzil (km), yakıt
tüketimi (lt/100 km) ” kırılımları bazındaki adet bilgilerinin kamuya açık kaynaklardan
da, özellikle markaların internet sitelerinden veya araç satışının yapıldığı
platformlardan elde edilebilecek nitelikte olduğu, dolayısıyla pazarda ilave bir
şeffaflaşmaya yol açmayacağı bel irtilmiştir.29 Buna ilaveten, söz konusu bilgilerden
yakıt tipinin, araç ruhsatında yer alan bir bilgi olması sebebiyle kümülatif olarak
ulaşılabilecek nitelikte olduğu ifade edilmiştir.
(50) OSD tarafından toplanması ve paylaşılması planlanan bir diğer veri kı rılımı ise,
karbondioksit (CO 2) salınımı, bir diğer deyişle egzoz emisyonudur. Egzoz emisyonu
araçlarda yakıtın yanmasıyla oluşan ve havaya yayılan kimyasalların yarattığı hava
kirliliğini tanımlamak için kullanılmaktadır. “Egzoz emisyonu” gerek ülkemizde gerekse
AB’de sıkı düzenlemelere tabidir. Bu nedenle, bu veriye ilişkin bilgilerin toplanması ve
paylaşılmasının, konuya ilişkin düzenleyiciler bakımından da önem taşıdığı ifade
edilmiştir. OSD tarafından sunulması planlanan “ihracat yapılan ülke” veri kırılımının,
29 Bu kapsamda, örneğin www.arabam.com internet sitesinin sıfır araç sekmesinde yakıt tipi
filtrelemesinde benzin, dizel, elektrik, hibrit, LPG seçenekleri ile arama yapılabildiğine dikkat çekilmiştir.
Bu kapsamda, her ne kadar söz konusu bilginin, üretim miktarı yahut satış adedi gibi bir veri içermese
de nitelik itibarıyla kamuya açık olduğu belirtilmiştir.
21-51/714-355
17/20
Türkiye pazarında yapılacak satış ve fiyatlama kararlarını etkileyecek herhangi bir bilgi
içermediği belirtilmiştir. OSD tarafından minibüs, midibüs ve otobüs için sunulması
planlanan “gövde yapısı” kırılımının diğer araç grupları için gövde tipi bilgisine; “koltuk
sayısı ve yolcu taşıma kapasitesi” kırılımının ise ağır ticari araçların ağırlık, istiap haddi
bilgilerine paralel olduğu ifade edilmiştir.
(51) Yukarıda yer ver verilen açıklamalar doğrultusunda, bildirim kapsamında toplanması
ve paylaşıl ması planlanan veri kırılımlarındaki üretim ve ihracat adetlerinin
teşebbüslerin fiyat, stok, hedef vb. stratejik bilgilerini içermediği ve bu hususlara dair
çıkarımda bulunmaya elverişli nitelikte olmadığı, dolayısıyla aylık bazda yayımlanması
planlanan verilerin rakiplerin stratejik kararlarına etki etmesinin mümkün olmayacağı
değerlendirilmiştir. Otomotiv pazarının yapısı ile değişen bilgilerin niteliği göz önüne
alınarak, mevcut dosya konusu bilgilerin OSD tarafından toplanması ve
paylaşılmasının pazard a şeffaflaşmaya yol açmak suretiyle rakipler arası
koordinasyon doğurucu işbirlikçi etkilere yol açmasının mümkün olmadığı kanaatine
ulaşılmıştır. Kaldı ki, söz konusu verilerin toplulaştırılmış olarak paylaşılacağı ve
teşebbüs özelinde herhangi bir bilgi içermeyeceği dikkate alındığında, bildirim konusu
paylaşımın rakipler arasında herhangi bir koordinasyon riski doğurmayacağı
değerlendirilmiştir.
(52) Rakipler arası bilgi değişiminin yaratabileceği diğer rekabetçi endişe ise, pazarın
rakiplere kapatılmasıdır. Kılavuz’un 54. paragrafında, pazarın rakiplere
kapanmasından bahsedilebilmesi için söz konusu bilginin, rekabet açısından önemli
derecede stratejik olması ve ilgili pazarın önemli bir bölümünü kapsamına alması
gerektiği açıklamalarına yer verilmiştir. Bu doğrultuda, başvuru kapsamında
paylaşılması planlanan bilgilerin stratejik nitelikte olmadığı bir kez daha
vurgulanmalıdır.
(53) Pazarın rakiplere kapatılması noktasında, pazarın büyüklüğü ve OSD üyelerinin
pazardaki payı önem kazanmaktadır. Bu kapsamda, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK)
verilerine göre 2017,2018,2019 ve 2020 yıllarına ilişkin taşıt türü bazında trafiğe tescil
edilmiş toplam motorlu kara taşıtlarına ilişkin bilgilere aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 8: Trafiğe Tescil Edilmiş Toplam Motorlu Kara Taşıtı Sayısı
Taşıt Türü 2017 2018 2019 2020
Otomobil 12.035.978 12.398.190 12.503.049 13.099.041
Minibüs 478.618 487.527 493.373 493.395
Otobüs 221.885 218.523 213.358 212.407
Kamyonet 3.642.625 3.755.580 3.796.919 3.938.732
Kamyon 838.718 845.462 844.481 859.670
Motosiklet 3.102.800 3.211.328 3.331.326 3.512.576
Özel Amaçlı Araç 60.099 63.359 65.470 70.309
Traktör 1.838.222 1.885.952 1.908.999 1.958.727
TOPLAM 22.218.945 22.865.921 23.156.975 24.144.857
Kaynak: TÜİK Verileri
(54) OSD üyelerinin pazardaki yerine ilişkin olarak Bildirim Formu’nda; otomotiv pazarında
üreticiler ve distribütörler dâhil olmak üzere 40’ı aşan teşebbüsün faaliyette bulunduğu,
otomotiv sektöründe üretici konumunda bulunan OSD üyesi teşebbüslerin sayısının 14
olduğu, dolayısıyla OSD üyelerinin pazarın oyuncu olarak üçte birine tekabül ettiği,
satış adedi olarak bakıldığında da ürün grubu bazında değişmekle birlikte özellikle
binek araç bakımından ithalatın önemli bir yer teşkil ettiği ifade edilmiştir.
(55) OSD verilerinden, OSD üyelerinin 2017 yılında 1.749.572 adet, 2018 yılında 1.587.836
adet, 2019 yılında 1.485.143 adet ve 2020 yılında ise 1.335.981 adet toplam araç
21-51/714-355
18/20
üretimi olduğu anlaşılmaktadır.30 Bu kapsamda Tablo 7’de yer alan TÜİK toplam
verileri ile kıyaslandığında, OSD üyelerinin pazarda 2017 yılında yaklaşık %7,87,2018
yılında %6,94,2019 yılında %6,41 ve 2020 yılında ise %5,53’lük bir kısmı oluşturduğu
söylenebilecektir.31 OSD üyelerinin üretimde bulunduğu alt kırılımlar bakımından
pazardaki yerleri ise, 2020 yılı itibarıyla binek araçlar bakımından %6,52, minibüsler
bakımından %10,4, otobüsler bakımından %3,71, kamyonlar bakımından %2,70,
kamyonetler bakımından %9 olarak hesaplanmıştır. OSD üyelerince üretimi yapılan
araçların büyük bir bölümünün i hracata konu olduğu dikkate alındığında, OSD
üyelerinin paylarına ilişkin olarak karşımıza çıkan oranların, fiiliyatta çok daha düşük
rakamlara tekabül ettiği değerlendirilmektedir. Bu açıklamalar çerçevesinde, OSD
üyelerinin pazar paylarının pazarın kapan masının ikinci koşulu olan paylaşılan
bilgilerin ilgili pazarın önemli bir bölümünü kapsaması koşulunu s ağlamadığı
anlaşılmıştır.
(56) Sonuç olarak, OSD tarafından toplanması ve paylaşılması planlanan veri kırılımları
bazındaki kümülatif üretim ve ihracat bilgi lerinin teşebbüslerin satış ve fiyatlama
kararlarına etki edecek nitelikte olmadığı; söz konusu bilgilerin toplanması ve
paylaşılmasının koordinasyon doğurucu nitelikte olmadığı ve pazarın kapanması
sonucunu doğurmayacağı anlaşıldığından rekabeti kısıtlama yacağı; bu nedenle
bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi
alabileceği kanaatine ulaşılmıştır.
(57) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Otomobil için;
- Gövde tipi (ODD segmentasyonuna paralel)
- Segment (ODD segmentasyonuna paralel)
- Motor tipi (ICE, EV, Hybrid, Plug in Hybrid, CNG, LPG)
- Yakıt tipi
- Motor hacmi
- Beygir gücü
- Şanzıman
- Menzil (km)
- Karbondioksit (CO2) salınımı
- Yakıt tüketimi (lt/100 km)
- İhracat yapılan ülke
2. Minibüs, midibüs ve otobüs için;
- Motor tipi (ICE, EV, Hybrid, Plug in Hybrid, CNG, LPG)
- Yakıt tipi
- Motor hacmi
- Beygir gücü
- Şanzıman
- Menzil (km)
- CO2 salınımı
- Yakıt tüketimi (lt/100 km)
- Koltuk sayısı
30Bkz. Otomotiv Sanayii Genel ve İstatistik Bülteni 2021
(http://www.osd.org.tr/sites/1/upload/files/YILLIK_2021-5564.pdf) Erişim Tarihi 04.10.2021.
31 Her ne kadar TÜİK verileri ilgili yıl içind e üretilen ve/veya ithal edilen araç sayısı toplamını birebir
yansıtmasa da, OSD’nin pazardaki payının yaklaşık olarak hesaplanabilmesi amacıyla kullanılmıştır.
21-51/714-355
19/20
- Yolcu taşıma kapasitesi
- Şehir içi / şehirlerarası - otobüs
- Gövde yapısı (alçak taban vs.) - otobüs
- İhracat ülke
3. Kamyonet için;
- Gövde tipi (van, pick up)
- Motor tipi (ICE, EV, Hybrid, Plug in Hybrid, CNG, LPG)
- Yakıt tipi
- Motor hacmi
- Beygir gücü
- Şanzıman
- Menzil (km)
- CO2 salınımı
- Yakıt tüketimi (lt/100 km)
- İstiap haddi (kg)
- Azami yüklü ağırlık (kg)
- İhracat yapılan ülke
4. Kamyon için;
- Gövde tipi (TAİD segmentasyonuna paralel)
- Aks (TAİD segmentasyonuna paralel)
- Motor tipi (ICE, EV, Hybrid, Plug in Hybrid, CNG, LPG)
- Yakıt tipi
- Motor hacmi
- Beygir gücü
- Şanzıman
- Menzil (km)
- CO2 salınımı
- Yakıt tüketimi (lt/100 km)
- İstiap haddi (kg)
- Azami yüklü ağırlık (kg)
- İhracat yapılan ülke
kırılımında üretim ve ihracat adedi bilgilerinin Otomotiv Sanayii Derneği tarafından toplanması
ve paylaşılmasına 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi verilmesine
gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu
açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.