Rekabet Kurumu Başkanlığından,
Dosya SAYI:
2015-1-54 (Önaraştırma)
Karar SAYI:
15-45/749-272
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
C. BAŞVURUDA
BULUNAN: - Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN: - Polisan Boya Sanayi ve Ticaret A.Ş.
İçerenköy Mah. Ali Nihat Tarlan Cad. No: 86 Ataşehir 34752 İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Dow Türkiye Kimya San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 6. maddesinin ihlaline yönelik eylemlerin
yürütümünde Polisan Boya Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin de etkisi olduğu iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; Dow Türkiye Kimya San. ve Tic. Ltd. Şti. ’nin
(DOW) akrilik ester pazarında hakim durumda olduğu ve sentetik lateks polimer
emülsiyonları üretimi için bir girdi olan akrilik ester tedarikini kısıtlayarak ve diğer eylemler
ile hakim durumunu kötüye kullan ma yoluyla bir teşebbüsü dışlamaya çalıştığı iddiasına
ilişkin olarak, DOW'un iştiraklerinden birisi olan Rohm and Haas’ın boya pazarına
emülsiyon üretimi için Türkiye'de Polisan Boya Sanayi ve Ticaret A.Ş . (POLİSAN) ile
ortaklık içerisinde olduğu ve şikayet konusu eylemlerde etkisi nin olabileceği belirtilerek
POLİSAN’ın da şikayet edilen taraf olarak dosyada yer alması talep edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 05.08.2015 tarihinde giren, ancak ticari
sırlardan arındırılmış hali 01.09.2015 tarihinde intikal eden başvuru üzerine hazırlanan
01.09.2015 tarih ve 2015 -1-54/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, 09.09.2015 tarihli Kurul
toplantısında görüşülmüş ve 15-36/555-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 28.10.2015 tarih ve 2015 -1-54/ÖA sayılı
Önaraştırma Raporu, 10.11.2015 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 15 -40/667-M
sayı ile başvuru konusu iddialar bakımından DOW hakkında, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 6. maddesini ihlal edip etmediğinin
tespitine yönelik olarak soruşturma açılmasına ve POLİSAN hakkında dosya kapsamında
incelenen iddiaları içeren başvuruya ilişkin önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Söz
konusu karar uyarınca hazırlanan 17.12.2015 tarih ve 2015 -1-54/ÖA(2) sayılı
Önaraştırma Raporu görüşülerek, karara bağlanmıştır.
15-45/749-272
2/5
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; DOW’un 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin
ihlaline yönelik eylemlerinin yürütümünde POLİSAN ’ın da etkisi olduğu iddiasına ilişkin
olarak soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve şikayetin bu yönüyle reddedilmesi
gerektiği belirtilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında İnceleme Yapılan: POLİSAN
(5) Faaliyet konusu boya, vernik, reçine, sair yüzey kaplama ve yalıtım malzemesi üretim ve
satışı olan POLİSAN, 1985 yılında faaliyete başlamıştır. POLİSAN’ın kuruluş temelleri
kendisinden önce 1964 yılında kurulan ve Türkiye’nin i lk emülsiyon reçineleri üreticisi
Polisan Kimya ve Sanayi Ticaret A.Ş.’nin (POLİSAN KİMYA) kuruluşuna dayanmaktadır.
POLİSAN KİMYA tarafından üretilen poli vinil asetat (PVA) bir diğer deyişle tutkal,
boyanın bağlayıcı maddelerinden biri olup, anılan bileş en daha sonra POLİSAN
tarafından boya üretim sürecinde kullanılmıştır.
(6) POLİSAN’ın hisselerinin tamamı Polisan Holding A.Ş.’ye aittir. Polisan Holding A.Ş.
bünyesinde yer alan diğer şirketler ve anılan şirketlerde Polisan Holding A.Ş.’nin
hissedarlık oranına ise aşağıdaki tabloda yer verilmektedir:
Tablo 1: POLİSAN Holding A.Ş.’nin Bünyesinde Yer Alan Diğer Şirketler ve Bunlardaki Hissedarlık Oranı
Şirket Polisan Holding A.Ş.‘nin Payı (%)
POLİSAN KİMYA 100
Polisan Tarımsal Üretim San. ve Tic. A.Ş. 100
Polisan Yapı İnş. Taah. Turz. San. ve Tic. A.Ş. 100
Polisan Yapı Kimyasalları A.Ş. 100
Polisan Hellas SA 100
Poliport Kimya San. ve Tic. A.Ş. 71 (Polisan Kimya-%22; Şark Mens. Fab. A.Ş.-%7)
I.2. POLİSAN – DOW Ortaklığı İlişkisi
(7) POLİSAN’ın Türkiye’de, DOW ile ortak olduğu Rohm and Haas Kimyasal Ürünler Dağıtım
ve Ticaret A.Ş. (Rohm Haas Dağıtım) unvanlı bir teşebbüs bulunmaktadır. DOW’un hakim
durumunu kötüye kullanılmasına ilişkin eylemlerinde POLİSAN’ın etkisi olduğu iddiası
dikkate alındığında, POLİSAN ve DOW’un, Rohm Haas Dağıtım’daki kontrolü ile bu
şirketin ortak girişim niteliğinin ayrıntılı olarak incelenmesi gerekmektedir.
(8) Rohm Haas Dağıtım ; 2004 yılında Polisan Holding A.Ş., POLİSAN, Poliport Kimya San .
ve Tic. A.Ş., Rohm and Haas B.V. ve Rohm an d Haas Italia S.R.L . (Rohm Haas ve
teşebbüs bütünlüğü kapsamındaki teşebbüsler “Rohm Haas Grubu” olarak kısaltılacaktır)
arasında imzalanmış anlaşma uyarınca, emülsiyon polimerinin anlaşmada kapsamı
belirtilen bölge içerisinde satış ve pazarlaması ile POLİ SAN tarafından üretilecek
emülsiyon polimerlerinin hammadde teminine yönelik olarak %50 -50 oranında ortaklıkla
kurulmuştur. Anılan ortaklığın kurulmasına ilişkin işlem Rekabet Kurumuna da bildirilmiş
ve 19.10.2004 tarih ve 04 -66/945-223 sayılı Rekabet Kuru lu kararı ile ortaklığın, mülga
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin (c) bendi anlamında bir ortak girişim olduğuna
ancak, aynı Tebliğ’in 4. maddesinde yer alan eşiklerin aşılmamış olması nedeniyle
işlemin Rekabet Kurulu iznine tabi olmadığına ve işleme 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi
uyarınca menfi tespit belgesi verilmesine karar verilmiştir.
15-45/749-272
3/5
(9) İlerleyen süreçte Rekabet Kurulunun 12.11.2008 tarih ve 08 -63/1045-405 sayılı kararı na
konu olduğu üzere, DOW’u kontrol eden The Dow Chemical Company (DOW
CHEMICAL), Rohm Haas Grubu’nu devralmıştır. Bahse konu kararda;
- Rohm Haas Dağıtım’ın üretim faaliyetinin bulunmadığı; bir ortak girişim şirketi
olarak POLİSAN ile ortak kontrol edildiği ve
- Bir ortak girişim olarak Rohm Haas Dağıtım’ın, POLİSAN’ın üretimini ya ptığı
emülsiyon polimerlerin satış ve dağıtımını gerçekleştirdiği
ifade edilerek devre izin verilmiştir. Bu işlem sonucunda Rohm Haas Dağıtım’daki Rohm
Haas Grubu-POLİSAN ortaklığı DOW-POLİSAN ortaklığı şekline bürünmüştür.
(10) DOW tarafından gönderilen yazıda ; ortak girişimde mevcut durumda %60 oranında
DOW’un, %40 oranında POLİSAN’ın hissedarlığının bulunduğu ve teşebbüsün DOW ve
POLİSAN’ın ortak kontrolünde olduğu ifade edilmiştir.
(11) Taraflarca 23.10.2008 tarihinde imzalanan Roh m Haas Dağıtım Ana Sözleşmesi
(Sözleşme) incelendiğinde, rekabet hukukundaki ortak girişim kavramı kapsamında (…..)
ve (…..) maddelerinin öne çıktığı görülmüştür. Söz konusu maddelerin değerlendirilmesi
sonucunda, Rohm Haas Dağıtım’ın 12.11.2008 tarih ve 0 8-63/1045-405 sayılı Kurul
kararında da tespit edildiği üzere bir ortak girişim olduğu, DOW ve POLİSAN tarafından
ortak kontrol edildiği ve anılan Kurul kararı sonrasındaki %10’luk hisse değişiminin,
teşebbüsün ortak girişim statüsünde bir değişiklik meyda na getirmediği kanaatine
varılmıştır.
I.3. İlgili Pazar
I.3.1. İlgili Ürün Pazarı
(12) Dosya konusu iddiaların ilişkili olduğu pazarlar temel olarak, üst piyasadaki ürünlerin
genel adı olan akrilik esterler (AE) ile alt piyasada yer alan sentetik lateks polimer
emülsiyonlarıdır (SLPE). Halihazırda soruşturma konusu olan husus ; hem AE hem de
SLPE pazarında faaliyet gösteren bir teşebbüs ola n DOW’un SLPE pazarında faaliyet
gösteren bir rakibine AE tedarikini keserek hakim durumunu kötüye kullandığı iddiasıdır.
I.3.1.1. AE Pazarı
(13) Akrilik asit ve alkolün esterleşmeye tabi tutulması ile AE ’ler elde edilmektedir. AE, yüksek
derecede reaktif olup, bu nedenle belirli ürünlerin üretiminde (boya, kaplama, kumaş,
yapıştırıcı, plastik malzemelerin içeriğinde) kullanılabilmek tedir. Esterleşmede kullanılan
alkole bağlı olarak farklı AE’ler elde edilebilmektedir. Temel AE’ler; ham akrilik asidin
bütanol ile tepkimesiyle elde edilen butil akrilat (BA), ham akrilik asidin etanol ile
tepkimesiyle elde edilen etil akrilat (EA) ve ha m akrilik asidin 2-etil-heksanol ile tepkimesi
sonucu elde edilen 2-etil-heksil akrilattır (2-EHA).
(14) AE’lerin kimyasal üretim süreçleri birbirine benzese de kullanım amaçları ve alanları
birbirlerinden farklıdır. Bu nedenle BA, EA ve 2 -EHA’nın başka ürünler le ya da kendi
aralarında ikame imkan larının bulunmadığı görülmektedir. Nitekim, DOW CHEMICAL ’ın
Cleanese AG’yi devralmasına ilişkin 25.12.2003 tarih ve 03 -83/999-402 sayılı Kurul
kararında da bahse konu bu üç ürünün ayrı ilgili ürün pazarları olarak tanım landığı
görülmektedir. Benzer şekilde 12.11.2008 tarih ve 08 -63/1045-405 sayılı Kurul kararında
DOW CHEMICAL’ın Rohm and Haas Company’yi devralma işlemi incelenmiş ve aynı
gerekçelerle BA, EA ve 2-EHA farklı ürün pazarları olarak tanımlanmıştır.
15-45/749-272
4/5
(15) Yukarıda yer verilen tespitler ve dosya kapsamında yer alan bilgilerden, söz konusu
ürünlerin başka ürünlerle ve kendi aralarında ikame imkanının bulunmadığı, farklı işlev ve
kullanım alanlarının olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla önaraştırma aşamasında, AE
çeşidi olan BA, EA ve 2 -EHA’nın ayrı birer ilgili ürün pazarı olarak değerlendirilmesi
gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
I.3.1.2. SLPE Pazarı
(16) SLPE çoğunlukla su bazlı polimerler olup; boya, kağıt, basınca hassas yapışkanlar, deri,
tekstil, yalıtım ve izolasyon malzemeleri, fayans ve dış yüzey yapıştırıcılar ı gibi çok çeşitli
alanlara yayılmış ürünlerin üretiminde bağlayıcılık, tutundurma, dayanıklılık, yüzey
karakteristikleri (yumuşaklık, parlaklık vs.) gibi çeşitli performans özellikleri katan
emülsiyon polimerleridir.
(17) Kurulun 12.11.2008 tarih ve 08 -63/1045-405 sayılı Dow Chemical/Rohm and Haas
Company devralma kararında; saf akrilik (SA), stiren akrilik (StA), vinil akrilik (VA) ve içi
boş polimer partikülleri (İBPP) olmak üzere Rohm and Haas'ın Türkiye'de dört çeşit SLPE
satışı gerçekleştirdiği ve her bir çeşit SLPE ürününün ayrı bir er ilgili ürün pazarı olduğu
belirtilmiştir.
(18) Yukarıda verilen bilgi ve tespitler dikkate alındığında SA, StA, VA ve İBPP’nin ayrı birer
ilgili ürün pazarı olarak değerlendirilebileceği kanaatine ulaşılmıştır.
I.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
(19) İlgili coğrafi pazar ise, yukarıda yer verilen Kurul kararları da dikkate alınarak, Türkiye
şeklinde belirlenmiştir.
I.4. Değerlendirme
(20) DOW’a ilişkin olarak yürütülen soruşturmada, DOW’un çeşitli eyl emlerle AE pazarlarının
bir bölümünde hakim durumunu kötüye kullan ma yoluyla SLPE pazarındaki bir rakibini
dışlayıp dışlamadığı incelen mektedir. İşbu dosya kapsamında ise POLİSAN’ın söz
konusu eylemlere bir katkısının olup olmadığı değerlendirilmiştir.
(21) Bu çerçevede öncelikle belirtmek gerekir ki yapılan yerinde incelemelerde dosya konusu
şikayete yönelik eylemlere doğrudan işaret edecek herhangi bir bilgi veya belge elde
edilememiştir. POLİSAN’ın DOW’un hakim durumunu kötüye kullandığına ilişkin
iddialardaki katkısının incelenmesi bakımından POLİSAN’ın ilgili pazarlardaki konumunun
belirlenmesi yerinde olacaktır. POLİSAN, ilgili pazarlardaki ürünlerin arz zincirinde tüketici
konumundadır. Başka bir deyişle POLİSAN, DOW ve Rohm Haas Dağıtım’ın alt
piyasasındaki müşterilerinden birisidir. Bu bakımdan, DOW’un 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesinin ihlaline ilişkin eylemlerinin yürütümünde POLİSAN’ın da etkisi olduğu
iddiasına yönelik ihlal tespiti için incelenmesi gereken hususlar ; POLİSAN’ın ayrımcı
şekilde piyasadan dışlandığı iddia edilen teşebbüsten mal tedarikinin kesilmesi gibi bir
eylemde bulunup bulunmadığı ve POLİSAN’ın Rohm Haas Dağıtım ile arasındaki tedarik
ilişkisinin şikayet konusu eylemlere etkisidir . Bu çerçevede POLİSAN’ın alımlarına ve
Rohm Haas Dağ ıtım ile tedarik ilişkisine yönelik yapılan incelemelerde bahse konu
şekilde dışlayıcı bir davranışta bulun ulduğu yönünde bir bulgu elde edileme diğinden,
dosya konusu iddialara yönelik soruşturma açılmasına gerek olmadığı kanaatine
ulaşılmıştır.
15-45/749-272
5/5
(22) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
verilmiştir.