Rekabet Kurumu Başkanlığından;
Dosya SAYI:
2014-1-44 (Muafiyet)
Karar SAYI:
14-20/382-166
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
B. RAPORTÖR LER: Çağlar Deniz ATA, Şamil PİŞMAF, Başak ARSLAN,
Muhammed Safa UYGUR
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN: - OMV Petrol Ofisi
- Shell&Turcas Petrol A.Ş.
Temsilcisi: Av. Bürke Barış ŞERBETÇİ ARABACI
Mim Kemal Öke Kristal Apt. No: 17 Kat: 3 Harbiye İstanbul
D. İLGİLİ TARAFLAR: - OMV Petrol Ofisi A.Ş.
Eski Büyükdere Cad. No: 33 Maslak 34398 İstanbul
- Shell Turcas Petrol A.Ş.
Gülbahar Mah . Salih Tozan Sok. Karamanc ılar İş Merkezi
No: 18 B Blok 34394 Esentepe Şişli İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: OMV Petrol Ofisi A.Ş.’nin toplam %90 hissesine sahip
olduğu Marmara Depoculuk Hizmetleri A.Ş. hisselerinin %45'inin Shell & Turcas
Petrol A.Ş. t arafından devralınması işlemine 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 7. maddesi çerçevesinde izin verilmesi veya işleme
muafiyet tanınması talebi.
(2) F. DOSYA EVRELERİ: OMV Petrol Ofisi A.Ş. (POAŞ) ve Shell & Turcas Petrol A.Ş.
(Shell&Turcas) tarafından yapılan ve 7.5.2014 tarih ve 2536 sayı ile Kurum kayıtlarına
intikal eden bildirim üzerine düzenlenen 28.5.2014 tarih ve 2014-1-44/MM sayılı
Muafiyet/Menfi Tespit Ön İnceleme Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
a) Marmara Depoculuk Hizmetleri A.Ş.(MDH)’nin POAŞ’a ait %45 oranında hissesinin
Shell&Turcas tarafından devralınmasına yönelik işlemin 2010/4 sayılı Rekabet
Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ
(Tebliğ)’in ve bu çerçevede 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında olmadığı,
b) MDH’nin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rakipler arasında rekabeti
kısıtlayıcı nitelikte işbirliği doğurucu bir ortak girişim anlaşması olduğu,
c) Bununla birlikte 4054 sayılı K anun’un 5. maddesinde sayılan şartların tamamını
karşılandığından, söz konusu anlaşmaya mezkûr madde kapsamında bireysel
muafiyet tanınabileceği
ifade edilmiştir.
14-20/382-166
2/6
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. POAŞ
(4) Akaryakıt ve yan rafineri ürünlerinin dağıtımı, depolanmas ı, toptan ve perakende
satışı alanında faaliyet gösteren POAŞ’ın 2.176 istasyon bayi, madeni ya ğ fabrikası,
10 akaryakıt ve 3 LPG dolum terminali, 25 hava ikmal ünitesinden olu şan bir satış ağı
bulunmaktadır. POAŞ’ın hissedarlık yapısı Tablo 1’de görülmektedir:
Tablo 1: POAŞ Hissedarlık Yapısı
Hisse Sahibi Hisse Oranı (%)
Petrol Ofisi Holding A.Ş. 55,40
OMV Aktiengesellschaft 41,58
Halka açık 3,02
Toplam 100
Kaynak: Bildirim formu
H.1.2. Shell&Turcas
(5) 1.034 bayi si bulunan Shell&Turcas, tamamına sahip oldu ğu i ştiraki Shell Petrol
Anonim Şirketi vas ıtasıyla da 33 akaryak ıt istasyonunu doğrudan i şletmektedir.
Shell&Turcas’ın hissedarlık yapısı Tablo 2’de görülmektedir:
Tablo 1: Shell&Turcas Hissedarlık Yapısı
Hisse Sahibi Hisse Oranı (%)
The Shell Company of Turkey Limited (Shell) 69,99
Turcas Petrol A.Ş. 30
Toplam 100
Kaynak: Bildirim formu
H.2. İlgili Pazar
(6) Dosya kapsamında ilgili ürün pazarı “akaryakıt depolama hizmetleri pazarı” olarak
belirlenmiştir.
(7) Rekabet Kurulu’nun 16.10.2008 tarih ve 08-58/923-370 sayılı kararına göre “akaryakıt
depolama faaliyetlerinde ilgili coğrafi pazar her depolama tesisinin bulunduğu coğrafi
konum ve bu tesislerin sahip olduğu nakliye maliyetlerine göre belirlenebilecek ‘ikmal
yapabilme mesafesi’ dikkate alınarak belirlenmektedir.” Dosya mevcudu bilgilere göre
MDH Terminal i'nden kara yoluyla da ğıtım yapılan bölge İstanbul Avrupa Yakası,
Tekirdağ, Kırklareli, Edirne, Çanakkale'nin Trakya bölümü ve bunlar ın hinterlandıdır.
Deniz yoluyla yap ılabilen dağıtım daha geni ş bir coğrafi alana ulaşmakla birlikte b u
noktalara transfer maliyeti yüksek olmaktadır.
(8) Bu çerçevede ilgili mevzuat uyarınca akaryakıt nakliye tankerlerinin İstanbul
Boğazı’ndan geçişine izin verilmemesi ve İstanbul Anadolu Yakası ile Kocaeli’d eki
depolama tesislerinin MDH’nin faaliyet gösterdiği bölgedeki depolama tesislerine etkin
bir alternatif olmaması hususu dikkate alın arak ilgili coğrafi pazar “Trakya Bölgesi”
olarak belirlenmiştir.
H.3. Değerlendirme
H.3.1. MDH’nin Bir Ortak Girişim Olarak Değerlendirilmesi ve İşlemin Niteliği
(9) Dosya konusu işlem POAŞ’ın %90 hissesine sahip olduğu, depolama ve genel
antrepo işletmeciliği alanında faaliyet gösteren MDH hisselerinin %45’inin
Shell&Turcas tarafından devralınması işlemidir.
(10) 4054 sayılı Kanun’ un 7. maddesine dayanılarak çıkarılan Tebliğ’in 5. maddesinin 3.
fıkrasına göre “Bağımsız bir iktisadi varlığın tüm işlevlerini kalıcı olarak yerine
getirecek bir ortak girişimin oluşturulması, bu maddenin birinci fıkrasının (b) bendi
14-20/382-166
3/6
kapsamında bir devral ma işlemidir. Bu tür işlemlerde, işlem taraflarının her biri
devralan olarak kabul edilir.”
(11) Bu çerçevede dosya konusu işlemin Tebliğ kapsamında bir birleşme veya devralma
sayılabilmesi için “şirket üzerinde ortak kontrolün bulunması” ve “ortak girişimin
bağımsız bir iktisadi varlık” olması gerekmektedir.
(12) Dosya mevcudu bilgilerden MDH hisselerinin % 45’inin POAŞ’a, % 45’inin
Shell&Turcas’a ve %10’unun Petline Petrol Ürünleri A.Ş.(Petline)’ye ait olacağı, 2’sini
POAŞ’ın 2’sini Shell&Turcas’ın, 1’ini Petline’ın atayacağı 5 kişilik yönetim kurulunda
toplantı ve karar yeter sayısının 4 olacağı ve taraflar arasında imzalan an “Ortak
Girişim Sözleşmesi”nin ilgili diğer hükümleri çerçevesinde MDH’nin POAŞ ve
Shell&Turcas’ın ortak kontrolünde olacağı anlaşılmıştır.
(13) İşlemin Tebliğ kapsamında bir birleşme veya devralma olarak değerlendirilebilmesi
için gerekli olan diğer koşul, ortak girişimin “bağımsız bir iktisadi varlık olma/tam
işlevsellik” niteliği taşımasıdır. Bu koşul, ortak girişimin kurucularından bağımsız
olarak ilgili pazarda faaliyetlerini sürdürebilen ayrı bir teşebbüs olarak
tanımlanabilmesini ifade etmektedir.
(14) POAŞ ile Petline arasında imzalanan 13.07.2009 tarihli Hissedarlar Protokolü’nün
7.9. maddesi uyarınca taraflar depolama tesislerinin kapasite kullan ımında öncelik
hakkına sahiptir: “Tesis'in kapasite kullanımında öncelik Taraflarda olacaktır. Taraflar
Şirket'teki hisse oranları kadar kapasite kullanımı hakkına sahiptirler. Taraflar'dan
birinin Tesis kapasitesindeki payının kullanılmayan kısmı Şirket t arafından diğer
Tarafa veya müşterilere bedeli karşılığında kullandırılabilir. Ancak hissesine oranla
eksik kapasite kullanan Taraf'ın talebi durumunda, bu kısım boş ise 90 (doksan) gün
içerisinde ve Taraflar dahil bir üçüncü kişiye kiralanmış ise talepten itibaren 1 (bir) yılı
aşmamak kaydıyla 3. kişi ile yapılan söz konusu kira sözleşmesinin bitiminde eksik
kapasite kullanan Tarafa geri tahsis edilecek ve söz konusu Taraf'ın hissesi kadar
kapasite kullanması sağlanacaktır.”
(15) Buna paralel olarak Ortak Giriş im Sözleşmesi’nin 4.5.1. maddesine göre
kullanılmayan kapasiteden üçüncü kişilerin yararlandırılmasında sözleşme tarafları
öncelikle birbirlerine teklif götürmeyi taahhüt etmektedir . Dosya mevcudu bilgilerden
MDH tarafından sözleşme taraflarına paylarıyla ilintili ve münhasıran belli bir
kapasitenin ayrıldığı anlaşılmaktadır.
(16) MDH ile POAŞ ve MDH ile Shell&Turcas arasında imzalanan tip “Depolama ve
Dolum Hizmeti Sözleşmesi”nin 5.3. maddesinde ilgili kapasitelerin üçüncü kişilere
kullandırılma usulleri düzenl enmektedir. Buna göre, kendisine kapasite ayrılan
sözleşme tarafının talebi üzerine MDH’nin yazılı onayı aranacak ve üçüncü kişi ile
MDH arasında bir sözleşme yapılmak suretiyle bu kapasite kullandırılabilecektir.
(17) Son olarak POAŞ ile MDH arasında imzalanan Hizmet Sağlama Sözleşmesi uyarınca
MDH’nin m uhasebe, vergi ve finans hizmetleri, bilgi teknolojileri, kurumsal iletişim
hizmetleri, insan kaynakları, kilit idari pozisyonlara personel atanması, hukuki destek,
yönetim bilişim s istemleri, deniz ve kara taşımacılığı, ikmal uyum hizmetleri, satın
alma yönetimi gibi geniş bir alanda POAŞ’dan hizmet alımı yoluna gittiği belirtilmelidir.
(18) Bu h ususlar ve dosya mevcudu diğer bilgiler çerçevesinde ortak girişimin ana
teşebbüslere yönelik olarak faaliyet göstereceği, bu nedenle tam işlevsel olmadığı ve
ticaret politikalarını kuruculardan bağımsız bir şekilde belirleyemeyeceği
anlaşılmaktadır.
14-20/382-166
4/6
(19) Bu çerçevede bildirim konusu işlemin Kanun’un 7 . maddesi ve Tebliğ kapsamında
olmadığı, bir işbirliği anlaşması niteliğinde ol an işlemin Kanun’un 4 ve 5 . maddeleri
kapsamında değerlendirilmesi gerektiği kanaatine ulaşılmıştır.
H.3.2. Menfi Tespit Değerlendirmesi
(20) Belirli bir bölgede de olsa, birbirine rakip olan firmaların mallarının depolanacağı
tesisin işletimini birlikte yapmala rı, bu firmalar arasında rekabetin kısıtlanmasına yol
açabilecek koordinasyon riskleri taşımaktadır. Kanun’un 4. maddesi, doğrudan veya
dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu
etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nite likte olan teşebbüsler arası anlaşmaları
hukuka aykırı ve yasak ilan etmektedir.
(21) Shell&Turcas’ın Trakya Bölgesi’nde depolama faaliyeti gösteren Ambarlı Depolama
Hizmetleri Ltd. Şti. (Ambarlı) ve Çekisan Depolama Hizmetleri Ltd. Şti. (Çekisan) ’nde
de ortaklığının bulunması (%50’şer hisse ile) ve dosya konusu işbirliği anlaşmasının
ağ etkisi yönüyle koordinasyon riskini ortaya çıkar ması hususları dikkate alındığında;
söz konusu işbirliğinin Kanun'un 4. maddesinde belirtilen rekabeti engelleme, bozma
ya da kı sıtlama etkisini doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar
tanımına uyduğu görülmektedir. Bu nedenle de söz konusu oluşuma Kanun'un 8.
maddesi kapsamında menfi tespit belgesi verilemeyeceği kanaatine ulaşılmıştır.
H.3.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
(22) Bilindiği üzere Kanun’un 5. maddesine göre Kurul, aşağıda belirtilen şartların
tamamının varlığı halinde bireysel muafiyet kararı verebilmektedir.
a) Malların üretim ve dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması:
(23) Dosya mevcudu bilgilere göre hâlihazırda MDH’ın sahip olduğu depolama
kapasitesinin çok büyük bir kısmı kullanılmamaktadır. İşlem sonrasında atıl
kapasitenin tamamına yakınının kullanılmaya başla ması öngörülmektedir. Bu
kapsamda ürün arzının garanti altına alınması, depolama ve işletme maliyetlerinin
düşürülmesi ve çevresel etkiler bakımından iyileşme sağlanabilecektir. Bu çerçevede
Kanun’un 5. maddesinin (a) bendindeki şartın sağlandığı anlaşılmaktadır.
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması:
(24) Dosya mevcudu bilgilere göre tarafların Ambarlı Bölgesi’nde yer alan depolama
tesislerinin faaliyetlerini sürdürebilmeleri için gerekli olan idari izinlerle ilgili olarak
çeşitli sıkıntılar bulunmaktadır. (…..)
(25) Öte yandan yine dosya mevcudu bilgilere göre Ambarlı ’da kurulu bulunan tesislerden
Shell&Turcas’ın hissedarı olduğu Ç ekisan ve A mbarlı’nın kıyı işletme izinleri sona
ermiş olup, söz konusu izin belgelerinin yenilenmesi için yapılan girişimler sonuç
vermemiştir. Bu ne denle anılan tesislerin sırasıyla 01.10.2013 ve 24.03.2014
tarihlerinden beri hizmet veremediği belirtilmektedir. Shell&Turcas ile aynı grupta yer
alan The Shell Company of Turkey Limited Merkezi Londra Türkiye Şubesi tarafından
işletilen tesisinin ise den ize açılımı bulunmamaktadır. Bu bakımdan her üç tesisin de
atıl kaldığı, Shell&Turcas’ın Trakya Bölgesi’nde ürün tedarik imkânını yitirdiği ifade
edilmektedir. Mevcut durumda Shell&Turcas’ın Trakya Bölgesi’nde kendine ait ve
denize erişimi bulunan bir depo lama kapasitesinin bulunmadığı tespiti çerçevesinde
bildirim konusu işlem Shell&Turcas ikmal operasyonlarının devamı konusunda kritik
önem taşımaktadır.
14-20/382-166
5/6
(26) Bu çerçevede, bildirim konusu işlemin gerçekleştirilmesi ile akaryakıt istasyonlarına
dolayısıyla tüke ticilere akaryakıt ikmali düzenli bir şekilde gerçekleştirilebilecek ve
özellikle Shell&Turcas açısından akaryakıt tedarik zinciri, arzın sürekliliğini
sağlayacak şekilde idame ettirilebilecektir. Bu nedenle, Kanun’un 5. maddesinin (b)
bendinde öngörülen koşulun da gerçekleştiği anlaşılmıştır.
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması:
(27) Bu koşul değerlendirilirken, pazarın yapısal özellikleri ve teşebbüslerin pazar payları
ön plana çıkmaktadır. Teşebbüslerin piyasa payı ne kadar y üksekse, ilgili piyasanın
işbirliğinden etkilenme olasılığı da o nisbette artmaktadır.
Tablo 3: Trakya Bölgesi’nde Faaliyet Gösteren Depolama Tesisleri ve Shell&Turcas’ın Pazar Payları
Şirket Bulunduğu
İl
Toplam
Kapasite
(m3)
Pazar
Payı (%)
Shell&Turcas’ın
İşlem Öncesi
Kapasitesi (m3)
Shell&Turcas’ın
İşlem Sonrası
Kapasitesi (m3)
MDH Tekirdağ 254.647 30,85 (…..) (…..)
Opet
Petrolcülük A.Ş. Tekirdağ 226.604 27,45 (…..) (…..)
Shell İstanbul 54.135 6,56 (…..) (…..)
Ambarlı İstanbul 65.827 7,97 (…..) (…..)
Total Oil
Türkiye A.Ş. İstanbul 47.050 5,70 (…..) (…..)
Çekisan İstanbul 76.070 9,21 (…..) (…..)
POAŞ İstanbul 101.188 12,26 (…..) (…..)
Toplam 825.521 100,00 (…..) (…..)
Pazar Payı Pazar payı 100,00 (…..) (…..)
Kaynak: Bildirim formu ve www.epdk.gov.tr
(28) Tablo 2’de görüldüğü gibi Trakya Bölgesi’nde ki depolama tesislerinin yaklaşık
825.000 m3’lük toplam kapasite si içinde (…..) m3’lük kapasiteye sahip olan
Shell&Turcas’ın işlem öncesinde ilgili pazarda yakl aşık % (…..)’lük bir paya sahip
olduğu anlaşılmaktadır. İşlem sonrasında bu pay % (…..) seviyelerine yükselecektir.
POAŞ’ın bölgede sahip olduğu depolama kapasitesinin payı ise % (…..)’dan %(…..)
seviyelerine gerileyecektir. Öte yandan Shell&Turcas’ın hâlihazırda Ç ekisan ve
Ambarlı’daki hissedarlığı ve bildirim konusu işlem birlikte değerlendirildiğinde, Trakya
Bölgesi’ndeki depolama kapasitesinin yaklaşık %65’inin çeşitli çapraz hissedarlık
ilişkileri vasıtasıyla Shell&Turcas, POAŞ ve BP tarafından kontrol ed ileceği
anlaşılmaktadır.
(29) Bu durum akaryakıt dağıtım pazarının önemli oyuncuları arasında rekabetçi
davranışların koordinasyonu riskini artırıcı bir görünüm sergilemekle birlikte, yukarıda
yer verildiği üzere Shell&Turcas’ın Trakya Bölgesi’nde kontrol ettiği depolama tesisleri
belirli izinlerin alınamamasından ötürü hâlihazırda hizmet verememektedir. Dosya
mevcudu bilgilere göre kentleşme etkisi altında kalan Ambarlı Bölgesi’nde tehlikeli
madde depolanmasının sona erdiril mesi ve bu bölgenin Ro -Ro limanına
dönüştürülmesi öngörül mektedir. Bu nedenle söz konusu izinlerin gelecekte de
alınmasının mümkün gözükmediği belirtilmektedir.
(30) Bu çerçevede söz konusu tesisler dâhil edilmeksizin yapılan hesaplamada ise,
Shell&Turcas’ın işlem sonrasında ilgili pazardaki toplam kapasitenin %(…..)’ini kontrol
edeceği anlaşılmaktadır.
(31) Bu hususlar dikkate alındığında, işlem neticesinde ilgili piyasanın önemli bir
bölümünde rekabetin ortadan kalkmayacağı ve Kanun’un 5. maddesinin (c)
bendindeki şartın da gerçekleştiği kanaatine ulaşılmaktadır.
14-20/382-166
6/6
d) Rekabetin (a) ve (b) bendlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan
fazla sınırlanmaması:
(32) Bu koşula göre, sağlanan ekonomik gelişme ve tüketici yararının elde edilmesinde
rekabeti daha az sınırlayan bir yöntem mevcut ise anlaş maya muafiyet
tanınamayacaktır. Dosya konusu işleme bakıldığında; tarafların depolama
ihtiyaçlarına çözüm getirmeye yönelik bir işbirliği yaptıkları görülmektedir. Bununla
birlikte dosya mevcudu bilgilerden artan kapasitenin söz konusu olması halinde
üçüncü taraflara ayrımcılık gözetmeksizin hizmet verileceği anlaşılmaktadır.
(33) Akaryakıt dağıtım faaliyetleri için belirli alanlarda depolama kapasitesine ihtiyaç duyan
teşebbüslerin hem maliyet avantajı sağlama yı, hem de kısıtlı depolama alanlarını en
etkin şeki lde kullanma yı amaçladıkları görülmektedir. Bunun yanı sıra 5015 sayılı
Petrol Piyasası Kanunu’nun 16. maddesi, dağıtım firmalarına zorunlu stok tutma
yükümlülüğü getirmektedir ki, bu da söz konusu firmalar için belirli bir depolama
kapasitesine sahip olma gerekliliğini ortaya çıkarmaktadır.
(34) Bu nitelikte bir işbirliğini gerekli kılan husus, depo lama kapasitesinin yetersizliği ve
dağıtım firmalarının bu alanda yatırım yapma gereksinimleridir. Söz konusu yatırımın
lojistik bir özelliğe sahip olması ve ortak y atırım yapılmasının bir takım maliyet ve
etkinlik avantajları yaratması da ortak yatırım yapılmasını anlamlı kılabilmektedir.
(35) Bu tespitler çerçevesinde Kanun’un 5. maddesinin (d) bendindeki koşulun da
gerçekleştiği anlaşılmıştır. Şüphesiz dosya konusu işbi rliğinin koordinasyon riski
içermenin ötesinde fiili olarak rekabeti engelleyici etki yapmaya başlaması hali nde
muafiyetin geri alınması söz konusu olabilecektir.
(36) Bu çerçevede bildirim konusu işleme bireysel muafiyet tanınması gerektiği sonucuna
ulaşılmıştır.
(37) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- Marmara Depoculuk Hizmetleri A.Ş.’nin OMV Petrol Ofisi A.Ş.’ye ait %45 oranında
hissesinin Shell & Turcas Petrol A.Ş. tarafından devralınmasına yönelik işlemin
2010/4 sayılı Rekabet Kurul undan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ’in ve bu çerçevede 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında
olmadığına,
2- Marmara Depoculuk Hizmetleri A.Ş.’nin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında rakipler arasında rekabeti kıs ıtlayıcı nitelikte işbirliği doğurucu bir ortak
girişim anlaşması olduğuna,
3- Bununla birlikte söz konusu sözleşmeye, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde
sayılan şartların tamamını karşılaması nedeniyle bireysel muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.