İSTANBUL 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
Menfi Tespit (Ticari İlişkiden Kaynaklanan)
Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Ticari İlişkiden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
DAVA/Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, müvekkil şirket, faaliyet konularından birisinin araç kiralama olması nedeniyle filosunda yer alan araçların kasko poliçelerini ... şirketine yaptırdığı; filoda yer alan araçların sigorta bedellerine ilişkin olarak keşide edilen çekler, ... Bankası, ... Şubesi, ... seri numaralı, 19/05/2025 tarihli, 410.000,00 TL bedelli; ... Bankası, ... Şubesi, ... seri numaralı, 19/06/2025 tarihli, 410.000,00 TL bedelli; ... Bankası, ... Şubesi, ... seri numaralı, 19/07/2025 tarihli, 410.000,00 TL bedelli,... Bankası, ... Şubesi, ... seri numaralı, 19/08/2025 tarihli, 410.000,00 TL bedelli çekler olduğu; davalı sigorta şirketinin yaşadığı mali sıkıntılar nedeniyle müvekkil şirketin araçlarına ilişkin hasar dosyaları açılmadığı ve müvekkile yapılması gereken hasar ödemeleri yapılmadığı; taraflar arasındaki sigorta ilişkisi ve poliçeler ileriye dönük olarak iptal edildiğinden yukarıda belirtilen çeklerin tamamı bedelsiz ve konusuz kaldığı; şirketin tür değişikliği öncesi unvanı ... Sanayi Ticaret Limited Şirketi olduğu; faaliyet konularından birisinin araç kiralama olması nedeniyle filosunda yer alan araçların kasko poliçelerini ... şirketine yaptırdığı; filoda yer alan araçların sigorta bedellerine ilişkin olarak müvekkil şirketçe aşağıda belirttiğimiz çekler keşide edildiği; çeklerde davalı ... şirketinin yetkili acentesi olan ...A.Ş. lehtar olduğu; çeklerin ... şirketine verildiği ve ilgili çeklerin ... banka hesaplarında olduğu öğrenildiği; müvekkil şirkete ait araçlarla ilgili bir süredir meydana gelen kaza ve hasar olaylarına ilişkin hiçbir hasar dosyası açılmadığı, mevcut poliçeler kapsamındaki tazminat talepleri karşılanmadığı ve fiilen herhangi bir sigorta hizmeti sunulmadığı;müvekkil şirket, ileride doğabilecek risklerin önüne geçebilmek amacıyla ilgili kasko poliçelerini ileriye dönük olarak iptal etmek zorunda kaldığı; çekler hukuki dayanaktan yoksun hale gelmiş, yani bedelsiz/konusuz kaldığı; Şirket kendi edimlerini yerine getirip tüm ödemelerini yaptığı; davalı şirket yetkilileri tarafından acentelik görevini üstlenen ... A.Ş.'ye hitaben düzenlenen 25/04/2025 tarihli yazıda müvekkil şirketin filo kasko poliçelerinin iptal edildiği, müvekkilin herhangi bir prim borcu bulunmadığı ve henüz vadesi gelmemiş çeklerin müvekkil şirkete iadesinin uygun olacağı belirtildiği; çekler müvekkile davalı şirket tarafından iade edilmediği; ... tarafından çeklerin bankadan iadesi yönünde girişimde bulunulmuşsa da, şirketin içinde bulunduğu mali sıkıntılar nedeniyle söz konusu iade işlemi gerçekleştirilemediği neticeten müvekkil şirketçe keşide edilen çeklerin bedelsiz kalması nedeniyle müvekkil şirketin davalı şirkete hiçbir borcu bulunmadığının tespiti ile yukarıda bilgileri verilen çeklerin davalıdan alınarak tarafımıza verilmesine, yargılama gideri ve vekalet ücretinin davalı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep ettiği anlaşılmıştır.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle, çeklerin hukuki işlemlerine ilişkin genel zamanaşımı süresi 3 yıl olup zamanaşımı itirazında bulunduğu; ... 9. Asliye Ticaret Mahkemesi...Esas sayılı dosyasında dava ile tarafları ve konusu aynı talepli dava açıldığı; aynı davanın, daha önceden açılmış ve halen görülmekte (derdest) olmaması dava şartları arasında düzenlendiği; davacı tarafından dava konusu talebe yönelik olarak zorunlu arabuluculuk süreci sonrası düzenlenen anlaşmama son tutanağı dosyaya eklenmemiş olup, davanın dava şartı yokluğu sebebi ile reddi gerektiği; davaya konu olayda çeklerin iptalini gerektirecek herhangi bir şart gerçekleşmediği; çeklerin zayi olması gibi bir durum mevcut olmayıp ilgili çeklerin müvekkil şirketin banka hesaplarında bulunduğu bizzat davacı tarafından dava dilekçesinde ikrar edildiği; poliçe iptali sonrasında meydana gelen hasarlar için müvekkil şirketin herhangi bir sorumluluğu mevcut olmayıp işbu sebeple de ilgili kazalar için hasar dosyası açılamayacağı; müvekkil şirket uhdesinde yaşanan birtakım olaylardan ötürü ilgili ödemelerin/ hesap işlemlerinin denetimi ... onayına bağlandığı çeklerin iadesi kararının verilmesi de yine aynı kurumun onayına bağlı olduğu neticeten davanın öncelikle usulden reddine, usule ilişkin itirazlarımızın kabul görmemesi durumunda ise davanın, esastan reddine, deliller toplandıktan sonra dosyanın konusunda uzman bilirkişice incelenmesine, bu nedenle ortaya çıkacak yargılama giderleri, arabuluculuk ücreti ve vekalet ücretinin davacı yanda bırakılmasına karar verilmesini talep ettiği anlaşılmıştır.
Tüm Dosya Kapsamı Birlikte Değerlendirildiğinde;
Dava, menfi tespit ve çek istirdatı davasıdır.
Dava konusu uyuşmazlığın, davacının kaskosu olan araçların sigorta bedellerine ilişkin olarak keşide edildiği iddia olunan çekler, ... Bankası, ... Şubesi, ... seri numaralı, 19/05/2025 tarihli, 410.000,00 TL bedelli; ... Bankası, ... Şubesi, .. seri numaralı, 19/06/2025 tarihli, 410.000,00 TL bedelli; ... Bankası, ... Şubesi, ... seri numaralı, 19/07/2025 tarihli, 410.000,00 TL bedelli,... Bankası, ... Şubesi, ... seri numaralı, 19/08/2025 tarihli, 410.000,00 TL bedelli çeklerden kaynaklı menfi tespit ve istirdatını talep edip edemeyeceği noktasında toplanmaktadır.
Dava konusu talepler yönünden ... 9. ATM ...Esas sayılı dosyasında dava açıldığı anlaşılmakla mahkememizce hukuki- fiili bağlantı nedeniyle birleştirilmesine karar verildiği; ... 9. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 20/10/2025 tarih ... E. ... K. sayılı kararı ile ''...23/09/2025 tarihli duruşma ara kararı ile verilen süreye rağmen davacı tarafça eksik harcın yatırılmadığı anlaşıldığından Harçlar Kanunun 30. Maddesi ve HMK 150.maddesi gereğince dosyanın yenileninceye kadar işlemden kaldırılmasına karar verilmiştir. Halen 21/10/2025 tarihi itibariyle davacı tarafından yenileme talep edilmediği, dosyaya yeni bir duruşma günü verilmediği, HMK 150/5 maddesinde 3 ay içinde yenilenmeyen davanın süresinin dolduğu gün itibariyle açılmamış sayılmasına karar verileceğinin düzenlendiği, Mahkememizin...E. sayılı dosyasının birleştirme kararından önce işlemden kaldırıldığı ve halen taraflarca yenilenmediği, Mahkememizce dosya işlemden kaldırılmadan önce ara kararla ödeme yasağı verilmesi talebinin reddine karar verildiği, birleşen davanın ise menfi tespit davası olduğu, yasada öngörülen 3 aylık sürede davanın yenilenip yenilenmeyeceğinin bilinmediği, her iki davanın konuları ve aşamaları gözönüne alındığında davaların ayrı ayrı görülmesinin de usul ekonomisi ilkesine aykırı olmayacağı anlaşılmakla ... 1 Asliye Ticaret Mahkemesinin... Esas sayılı dosyasının Mahkememizin ...E. sayılı dosyasından tefrik edilerek yeni Esas numarası almasına ve Mahkemesine iadesine'' şeklinde karar verilmiş olup, davanın işbu esasa kaydı yapıldığı anlaşılmıştır.
Mahkememizce davacı vekiline hangi kasko poliçesi kapsamında davaya konu çeklerin verildiği hususunu açıklayıp somutlaştırması için kesin süre verildiği; davacı vekilinin sunduğu beyan dilekçelerinde özetle, müvekkil şirket tarafından keşide edilen toplam 10 adet çek, herhangi bir poliçeye münferit olarak karşılık gelmemekte olup, taraflar arasındaki sigorta ilişkisi kapsamında mahkemeniz dosyasına sunulan ve araç filosunun tamamını kapsayan yaklaşık 250 adet poliçeye ilişkin sigorta bedellerinin toplu şekilde ifası amacıyla keşide edildiği; taraflar arasında yapılan anlaşma uyarınca çekler ayrı ayrı olarak belirli poliçelere özgülenmediği; filoda yer alan araçların sigortasının bütününe ilişkin bedelin tahsili için kararlaştırıldığı; bu nedenle herhangi bir çekin belirli bir poliçe ile birebir eşleştirilmesi fiilen ve hukuken mümkün olmadığı sigorta ilişkisinin, poliçe süreleri dolmadan dava dilekçemizde açıklanan sebeplerle sona ermesi üzerine karşılıksız kalan ve davaya konu edilen çeklerin iadesinin talep edildiği anlaşılmıştır.
Davalı yönünden yapılan incelemede, ... (Kurul) ... tarih ve ... sayılı Kararında özetle; 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 20 nci maddesi ve ilgili mevzuatta düzenlenen mali bünyenin zayıflaması hallerinden "Ana sermayedarının mali bünyesinin mevcut veya muhtemel yükümlülüklerini yerine getiremeyecek derecedezayıfladığının anlaşılması" durumunun gerçekleşmesi, Şirketin sözleşmelerden doğan yükümlülüklerini yerine getiremeyecek bir durumda olduğu ve malî bünyesinin sigortalıların hak ve menfaatlerini tehlikeye düşürecek derecede zayıfladığının tespit edilmesi sebebiyle; gerekli sermayenin nakden Şirket hesaplarına intikal ettirildiğinin tevsik edilmesine kadar Şirketin tüm branşlarda yeni sigorta sözleşmesi akdetme ve temdit yetkisinin kaldırılmasına karar verildiği anlaşılmıştır.
Davalının " ... Sanayi Tic. ...Ltd.Şti.'ne adına 02/10/2024 - 02/10/2025 dönemi için tanzim edilen ...Kasko poliçeleri, talebiniz üzerine 20/04/2025 itibariyle iptal edilmiştir.Poliçeler için yapılan ödemeler neticesinde sigortalımızın 25/4/2025 itibariyle prim borcu bulunmamakta olup, henüz vadesi gelmemiş çeklerinin iade edilmesi uygundur." cevabi yazısı bulunduğu anlaşılmıştır.
TTK 1430. Maddesinde sigortaya ilişkin hükümler bulunmakta olup buna göre sigorta ettiren sözleşme ile kararlaştırılan primi ödemekle yükümlüdür, aksine sözleşme yoksa sigorta primi peşin ödenir, sigorta priminin nakden ödenmesi gerekir, ilk taksidin nakden ödenmesi şartıyla sonraki primler için kambiyo senedi verilebilir, bu durumda ödeme kambiyo senedinin tahsili ile gerçekleşir.
İş bu dava sigortacının aczinden kaynaklanan menfi tespit ve çek istirdatı talebine ilişkin olup davacı vekilinin 21.01.2026 tarihli beyan dilekçesinde ekli olarak sunulan 02.10.2024 başlangıç - 02.10.2025 bitiş tarihli filo genişletilmiş kasko poliçesi kapsamında davalı tarafından filo genişletilmiş kasko poliçelerinin düzenlendiği; davalının yeni poliçe akdetme ve temdit yetkisinin, yetkili SEDDK tarafından kaldırıldığı anlaşılmaktadır. Sigorta sözleşmesi karşılıklı edimler içeren bir sözleşme olup, sigortacının üstlendiği rizikoya karşılık sigorta ettirenin de prim ödeme borcu bulunmaktadır.Davacının çeklere dayalı poliçelerin 20/04/2025 itibariyle iptal edildiği; poliçeler için yapılan ödemeler neticesinde davacının prim borcu bulunmadığında dair davalının kabulü (TTK m.1413 uyarınca) olduğu yukarıda açıklanan cevabi yazı ile anlaşılmakla ayrıca bilirkişi incelemesi yapılmamıştır.
TTK'nın 1421. maddesi uyarınca, sigortacı geçerli bir sigorta ilişkisi kurulduktan sonra oluşan rizikolardan sorumlu olduğu ve 1409. maddesinde sigortacının sözleşmede öngörülen rizikonun gerçekleşmesinden doğan zarardan veya bedelden sorumlu olduğu hususları da dikkate alındığında TTK m.1417 uyarınca sigortacının aciz haline düşmesi nedeniyle davalı tarafından iş bu yetkilerinin ortadan kalkması nedeniyle davacının davasının kabulüne karar vermek gerekmiştir. Bu nedenle poliçelerin 20/04/2025 itibariyle iptal edilmesinden kaynaklı davacı tarafından keşide edilen ve lehtarı sigortacının acentesi olan ...Şirketi olan 19/05/2025- 19/06/2025 - 19/07/2025 ve 19/08/2025 keşide tarihli ... Bankası ... Şubesi'ne ait çeklerden kaynaklı davacının davalıya borçlu olmadığının tespitine ve iş bu çeklerin davacıya iadesine karar vermek gerekmiş, aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
Davacının davasının kabulüne,
1-Dava konusu ... Bankası ... Şubesi'ne ait 19/05/2025 keşide tarihli keşidecisi ... A.Ş olan ... nolu 410.000,00 TL bedelli çekten dolayı davacının borçlu olmadığının tespiti ile çekin davacıya iadesine,
2-Dava konusu ... Bankası ... Şubesi'ne ait 19/06/2025 keşide tarihli keşidecisi ... A.Ş olan... nolu 410.000,00 TL bedelli çekten dolayı davacının borçlu olmadığının tespiti ile çekin davacıya iadesine,
3-Dava konusu ... Bankası ... Şubesi'ne ait 19/07/2025 keşide tarihli keşidecisi ... A.Ş olan ....000,00 TL bedelli çekten dolayı davacının borçlu olmadığının tespiti ile çekin davacıya iadesine,
4-Dava konusu ... Bankası ... Şubesi'ne ait 19/08/2025 keşide tarihli keşidecisi ... A.Ş olan ...nolu 410.000,00 TL bedelli çekten dolayı davacının borçlu olmadığının tespiti ile çekin davacıya iadesine,
5-Karar tarihinde yürürlükte bulunan harçlar tarifesi gereğince hükmolunan kısım üzerinden hesaplanan 112.028,40 TL nispi karar harcından peşin yatırılan 28.007,10 TL harcın mahsubu ile noksan 84.021,30 TL harcın davalıdan tahsili ile hazineye irad kaydına,
6-Davacı vekili lehine karar tarihinde yürürlükte bulunan avukatlık asgari ücret tarifesi gereğince hükmolunan kısım üzerinden hesaplanan 247.600,00 TL vekalet ücretinin davalıdan tahsili ile davacı tarafa verilmesine,
7-Davacı tarafından yatırılan 47,90 TL yargılama gideri ile 28.007,10 TL peşin harç 615,40 TL başvurma harcı toplamı 28.670,40 TL'nin davalıdan tahsili ile davacı tarafa verilmesine,
8-Taraflarca yatırılan ve bakiye kalan gider avansının kararın kesinleşmesi halinde kendilerine iadesine,
9-6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/A gereğince Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanan 4.600,00 TL arabuluculuk ücretinin davalıdan alınarak hazineye gelir kaydına, tahsilat ve gereği için Mahkeme Yazı İşleri Müdürlüğünce ilgili vergi dairesine müzekkere yazılmasına,
Dair davacı vekilinin yüzüne karşı HMK'nun 341/1 vd. maddeleri uyarınca gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde mahkememize ya da mahkememize gönderilmek üzere başka yer mahkemesine istinaf dilekçesi sunulmak ve istinaf başvurma ve karar harcı ile istinaf gider avansı yatırılmak suretiyle, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi İlgili Hukuk Dairesince incelenmesi için tarafların istinaf kanun yoluna başvuru hakkı açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup anlatıldı.