Adana 3. Asliye Ticaret Mahkemesi - E. 2021/863 - K. 2023/243

KARAR NO: 2023/243
BAŞKAN: ...
ÜYE: ...
ÜYE: ...
KATİP: ...
DAVACI: ...
VEKİLİ: ...
DAVALI: ...
VEKİLİ: ...

Menfi Tespit

KARAR YAZIM

1. Davacı vekili 08.11.2021 tarihli dilekçe ile davalı taraf aleyhine terditli dava açmıştır. Dilekçeye göre; davacı kooperatif arsa temini için ... Bankasından kredi kullanmıştır. Bu krediye davalı şirket kefil sıfatıyla teminat vermiştir. Kredinin geri ödemesi sırasında 3.726.000.000,00 TL ödeme davalı şirket tarafından yapılmıştır. Davacı kooperatif, şirkete 2.500.000,00 TL ödeme yapmıştır. Kooperatifin bakiye 1.126.397,00 TL borcu kalmıştır.
Davalı taraf alacağını tahsil maksadıyla Dörtyol İcra Müdürlüğünün 2016/... sayılı dosyası ile takip başlatmıştır. Bu takibe yapılan itiraz Ceyhan 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin kararı (sayı?) ile sonuçlanmıştır.
Taraflar arasında Ceyhan 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2018/... ve Dörtyol 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2017/... esas sayılı dosyalarındaki yargılama devam ederken Kooperatif Genel Kurulu tarafından Yönetim Kuruluna verilen yetki üzerine Ek-5’de sunulu ‘Tarihsiz Protokol’ baskıyla okunmadan imzalanmıştır. Protokol uyarınca Kooperatif tarafından davalı şirkete bonolar (8.000.000 TL + 5.000.000 TL tutarında) ile Ceyhan Hürriyet Mahallesi ... ada ... parselde 50 adet bağımsız bölüm ile ... ada ... parselin tamamı üzerinde ipotek teminatı verilmiştir. Protokolde protokolün geçerliliği Kooperatif Genel Kurulunun onayı şartına bağlanmıştır. Bu onay verilmediğinden protokol geçersizdir. Protokole dayalı düzenlenen bonolar da bu nedenle geçersiz/bedelsizdir. Bunun haricinde bu protokolde davalı şirketin alacağı aşırı derecede şişirildiğinden gabin hali de mevcuttur.
Davalı taraf bu protokol uyarınca düzenlenen bonoları Ceyhan İcra Müdürlüğünün 2020/..., 2020/... ve 2020/... sayılı dosyaları ile takibe koymuştur. Dörtyol İcra Müdürlüğünün 2016/... sayılı takip dosyası derdest olduğundan bonolar aynı alacağa ilişkin mükerrer takip vasfını da taşıdığı ileri sürülerek terditli olarak;

a- Dörtyol İcra Müdürlüğünün 2016/... sayılı dosyası ile devam eden takip dikkate alınarak Ceyhan İcra Müdürlüğünün 2020/..., 2020/... ve 2020/... sayılı dosyaları yönünden mükerrer takip nedeniyle davacı kooperatifin davalı şirkete borçlu olmadığının tespitine,

b- Bu mümkün olmaz ise gabin nedeniyle Ceyhan İcra Müdürlüğünün 2020/... sayılı dosyası ile takibe konulan toplam 1.500.000 TL tutarlı üç bono için, 2020/... sayılı dosyası ile takibe konulan 500.000 TL tutarlı bono için ve 2020/... sayılı dosya ile takibe konulan toplam 3.500.000 TL tutarlı 7 bono için yetkisiz kişilerce (genel kurul kararı/onayı eksikliği) düzenlenmesi (geçersizlik) nedeniyle davacı kooperatifin davalı şirkete borçlu olmadığının tespitine, edimler arasındaki oransızlığın giderilmesine,

c- Bu mümkün olmaz ise gabin nedeniyle Ek-5’de sunulu ‘Tarihsiz Protokolün’ geçersizliğine ve edimler arasındaki oransızlığın giderilmesine,

Karar verilmesi talep edilmiştir.

1. Davalı vekili 08.02.2022 tarihli cevap dilekçesi ile davanın reddini savunmuştur. Dilekçeye göre; dava zamanaşımı süresi içerisinde açılmamıştır. Davacı tarafın düzenlediği kambiyo senetleri sebepten mücerret olup hiçbir şarta bağlanmamıştır. Borçlu olmadığını ispat yükü davacı tarafa düşmektedir. Davacı tarafın senet karşılığının ödendiğini ispatlaması gerekmektedir. Öte yandan taraflar arasında düzenlenen 10.06.2020 tarihli 1136 Sayılı Kanunun 35/A Maddesi Uyarınca Düzenlenen Uzlaşma Tutanağı ile icra takiplerine konu borç kabul edilmiştir.

Dava konusu ‘Tarihsiz Protokolün’ baskıyla, okumadan imzalatıldığı iddiası atfı cürüm niteliğindedir. Bu iddianın ispatı gerekmektedir.
Gabin iddiası yönünden öncelikle edimler arasındaki aşırı oransızlığın ispatlanması gerekmektedir. Dava konusu protokol; Kooperatifin ... Bankasına olan 4.378.241,00 TL borcunun ... Pazarlama Ltd. Şti tarafından kefil sıfatıyla ödenmesi ve ... İnşaat Ltd. Şti’nin 3.111.000,00 TL fatura alacağına dayalı düzenlenmiştir. Senetlerin (protokolün) düzenlendiği tarihte Kooperatifin her iki şirkete borcu 8.500.000,00 TL’ye ulaşmıştır. Dolayısıyla edimler arasında oransızlık bulunmamaktadır.
Protokolde düzenlenen ipotekler alacağın teminat altına alınması amaçlıdır. Gabine neden olacak nitelikte değildir.
Gabine dayalı istem hak düşürücü süre içerisinde açılmamıştır. Davacı taraf Ceyhan İcra Hukuk Mahkemesinin 2020/... esas sayılı dosyası ile 23.01.2020 tarihinde dava açmıştır. Somut dava ise bu davadan yaklaşık 2 yıl sonra açılmıştır. Bunun haricinde davacı tarafın aynı nedene dayalı Ceyhan 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2020/... esas sayılı dosyası ile 17.02.2020 tarihinde açtığı menfi tespit davası usulden reddedilmiştir. Görüldüğü gibi somut dava TBK 28. Maddesindeki 1 yıllık hak düşürücü süre geçirildikten sonra açıldığından öncelikle süre yönünden reddedilmelidir.
Taraflar arasındaki 10.06.2020 tarihli 1136 Sayılı Kanunun 35/A Maddesi Uyarınca Düzenlenen Uzlaşma Tutanağı Kooperatifin tüm üyeleri ve avukatları tarafından imzalanmış ve genel kurul karar defterine işlenmiştir. Davacı tarafın gabin ve bonoların geçersizlik iddiasının hukuki dayanağı bulunmamaktadır. Tutanakta 3 takip dosyasına konu borçlar Kooperatif tarafından kabul edilmiştir. Bu protokol/tutanak ilam hükmündedir.
Davalı taraf protokol uyarınca Dörtyol İcra Müdürlüğünün 2016/... sayılı dosyasına takipten feragat beyanında bulunmuş ancak karşı tarafın (Kooperatif) feragat harcı ödeme yükümlüğüne girmemesi için yeni protokol ile takibin işlemsiz bırakılacağı kararlaştırılmıştır. Dolayısıyla bu nedeniyle mükerrerlik iddiası yerinde değildir.

Davanın haksız olduğu belirtilerek reddi talep edilmiştir.

1.1 Dörtyol İcra Müdürlüğünün 2016/... sayılı dosyasının incelenmesinden; ... Paz. Ltd. Şti tarafından ... aleyhine 17.10.2016 tarihinde 525.984,00 TL alacağın tahsili talebiyle ilamsız takipte bulunduğu görülmüştür. 03.07.2019 tarihinde takipten feragat edildiğine dair dilekçe gönderildiği sonrasında 23.10.2019 tarihinde feragat dilekçesinin sehven gönderildiğinin belirtildiği görülmüştür.
1.2 Ceyhan İcra Müdürlüğünün 2020/... sayılı dosyasının incelenmesinden; ... Paz. Ltd. Şti tarafından ... aleyhine 20.01.2020 tarihinde 1.528.756,84 TL alacağın tahsili talebiyle kambiyo takibinde bulunduğu görülmüştür. Takip davacı kooperatif tarafından düzenlenen aşağıda gösterilen 3 bonoya dayanmaktadır.

Lehtar
Tanzim Tarihi
Ödeme Tarihi
Tutar
... Paz. Ltd. Şti
24.05.2019
30.10.2019
500.000
... Paz. Ltd. Şti
24.05.2019
30.10.2019
500.000
... Paz. Ltd. Şti
24.05.2019
30.11.2019
500.000

1.3 Ceyhan İcra Müdürlüğünün 2020/... sayılı dosyasının incelenmesinden; ... Paz. Ltd. Şti tarafından ... aleyhine 04.02.2020 tarihinde 500.000 TL alacağın tahsili talebiyle kambiyo takibinde bulunduğu görülmüştür. Takip davacı kooperatif tarafından düzenlenen aşağıda gösterilen 1 bonoya dayanmaktadır.

Lehtar
Tanzim Tarihi
Ödeme Tarihi
Tutar
... Paz. Ltd. Şti
24.05.2019
30.12.2019
500.000

1.4 Ceyhan İcra Müdürlüğünün 2020/... sayılı dosyasının incelenmesinden; ... Paz. Ltd. Şti tarafından ... aleyhine 20.02.2020 tarihinde 3.507.755 TL alacağın tahsili talebiyle kambiyo takibinde bulunduğu görülmüştür. Takip davacı kooperatif tarafından düzenlenen aşağıda gösterilen bonoya dayanmaktadır.

Lehtar
Tanzim Tarihi
Ödeme Tarihi
Tutar
... Paz. Ltd. Şti
24.05.2019
30.01.2020
500.000
... Paz. Ltd. Şti
24.05.2019
29.02.2020
500.000
... Paz. Ltd. Şti
24.05.2019
30.03.2020
500.000
... Paz. Ltd. Şti
24.05.2019
30.04.2020
500.000
... Paz. Ltd. Şti
24.05.2019
30.05.2020
500.000
... Paz. Ltd. Şti
24.05.2019
30.06.2020
500.000
... Paz. Ltd. Şti
24.05.2019
30.07.2020
500.000

2.1 Ceyhan 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2020/...-... sayılı dosyasının incelenmesinden ... tarafından ... Paz. Ltd. Şti aleyhine 17.02.2020 tarihinde menfi tespit davası açıldığı görülmüştür. Dava dilekçesinde mahkememizdeki davanın konularından birini oluşturan ‘Tarihsiz Protokole’ ilişkin mahkememizdeki davada ileri sürülen yetkisiz kişilerce tanzim (genel kurul kararı eksikliği) ve gabin nedenine dayalı geçersizlik ve edimler arasındaki oransızlığın giderilmesi istemlerine yer verilerek protokol uyarınca düzenlenen; 24.05.2019 tanzim tarihli 30.12.2019,30.01.2020,29.02.2020,30.03.2020,30.04.2020,30.05.2020,30.06.2020 ve 30.07.2020 ödeme tarihli toplam 4.000.000 TL tutarlı bonolar için 1.126.397,10 TL dışında borçlu olunmadığının tespiti talep edilmiştir.
Mahkemece 05.03.2020 tarihinde davadan önce arabuluculuk yoluna başvurulmadığı gerekçesiyle davanın usulden reddine karar verilmiştir. Bu karar kesinleşmeden davacı tarafın 13.06.2020 tarihinde davadan feragat ettiklerini beyan etmesi üzerine 19.06.2020 tarihli ek kararla davanın feragat nedeniyle karar verilmiştir. Hüküm 02.07.2020 tarihinde kesinleşmiştir.
2.2 Ceyhan İcra Hukuk Mahkemesinin 2020/...-... sayılı dosyasının incelenmesinden ... tarafından ... Paz. Ltd. Şti aleyhine 23.01.2020 tarihinde takibin iptali (şikayet) isteminde bulunulduğu görülmüştür. Dilekçede; Ceyhan İcra Müdürlüğünün 2020/... sayılı dosyası ile takibe konulan bonoların kambiyo senedi vasfını taşımadığı ileri sürülerek takibin iptali istenmiştir.
Mahkemece 27.02.2020 tarihinde istemin reddine karar verilmiştir. Davacı tarafın 12.08.2020 tarihli dilekçe ile davadan feragat ettiklerini beyan etmesi üzerine 23.06.2020 tarihli ek kararla davanın feragat nedeniyle karar verilmiştir. Hüküm 11.08.2020 tarihinde kesinleşmiştir.
3.1 Tarihsiz Protokol Başlıklı anlaşma belgesi.
Belgenin (anlaşmanın) tarafları; ... Paz. Ltd. Şti, ... İnş. Taah. Ltd. Şti, ... ..., ... ve ... dir.
Anlaşmanın konusu; ... Paz. Ltd. Şti, ... İnş. Taah. Ltd. Şti, ... ’nin alacağı, borcu ve icra takipleridir. Belgenin son paragrafında, protokolün ...’nin Genel kurulunda onaylandıktan sonra geçerli olacağı kararlaştırılmıştır.
Anlaşmada mahkememizdeki davanın taraflarının edimleri şu şekildedir:
a- ... tarafından ... Paz. Ltd. Şti’ne toplam tutarı 8.500.000 TL olan 24.05.2019 tanzim tarihli 13 bono verilecektir (madde 1).

b- Kooperatife ait Adana Ceyhan Hürriyet Mahallesi ... ada ... parsel üzerine ... Paz. Ltd. Şti lehine 1.000.000 TL limitli ipotek tesis edilecektir (madde 2).

c- Kooperatife ait Adana Ceyhan Hürriyet Mahallesi ... ada ... parselde 50 ayrı bağımsız bölüm üzerine ... Paz. Ltd. Şti lehine 100.000’er TL (toplam 5.000.000 TL) limitli ipotek tesis edilecektir (madde 3).

d- Koo. Ceyhan 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2017/... esas sayılı dosyası ile açılan menfi tespit davasından feragat edecektir. ... Paz. Ltd. Şti Ceyhan İcra Müdürlüğünün 2017/... sayılı takip dosyasından feragat edecektir. ... Paz. Ltd. Şti Dörtyol İcra Müdürlüğünün 2016/... sayılı takip dosyasından feragat edecektir. (madde 8-9-10).
4.1 27.06.2019 tarihli Protokol
4.2 03.07.2019 tarihli Protokol
4.3 10.06.2020 Tarihli 1136 Sayılı Kanunun 35/A Maddesi Uyarınca Düzenlenen Uzlaşma Tutanağı-2 Başlıklı protokol.
Protokolün tarafları; ... Paz. Ltd. Şti (alacaklı), ...’dir (borçlu). Protokolü şirket adına yetkili ve avukatı, Koo. adına avukatı ile 3 yönetim kurulu üyesi (..., ... ve ...) ve bunun dışında 8 kooperatif üyesi imzalamıştır. Belgede imzası bulunan yönetim kurulu üyesi ... 16.03.2022 tarihli duruşmada belgedeki imzaya itiraz etmiştir. Adli Tıp Kurumu Fizik İhtisas Dairesi tarafından düzenlenen 08.08.2022 tarihli raporda belgedeki imzanın ... ’ın eli ürünü olduğu belirtilmiştir. Belgede diğer imzası bulunan ilgililerin imzaya itirazları olmamıştır.
Protokolün (uyuşmazlık) konusu; Ceyhan İcra Müdürlüğünün 2020/..., 2020/... ve 2020/... sayılı takip dosyaları, Ceyhan İcra Hukuk Mahkemesinin 2020/... esas sayılı, Ceyhan 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2020/... değişik iş sayılı, Ceyhan 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2020/... esas sayılı, Ceyhan 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2020/... değişik iş sayılı dosyaları ve Ceyhan Arabuluculuk Bürosu 2020/... sayılı dosyası nedeniyle uzlaşmaya varılmasıdır.
Borçlu Koo. Ceyhan İcra Müdürlüğünün 2020/..., 2020/... ve 2020/... sayılı takip dosyalarındaki borçları ve 220.000 TL faiz borcunu kabul etmektedir (sayfa 2, madde 1-2).
Borçlu Koo. Ceyhan İcra Müdürlüğünün 2020/..., 2020/... ve 2020/... sayılı takip dosyalarına, verilen ipoteklere karşı menfi tespit, istirdat, ipoteğin fekki vb. tüm dava haklarından feragat etmiştir (sayfa 3 madde 9).
Protokolün 10 ve 11. Maddesinde borcun ödeme vadesi düzenlenmiştir. 13. Maddede borcun kararlaştırılan vadede ödenmemesinin sonuçları düzenlenmiştir.
Protokolün son paragrafında, tarafların karşılıklı olarak başkaca hak ve yükümlüklerinin olmadığını ve birbirini ibra ettiği belirtilmiştir.

5. Uzman Görüşleri.
5.1 Davacı vekili tarafından sunulan ve Ç.Ü. Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. ... tarafından düzenlenen 02.10.2022 tarihli rapor. Rapora göre;
Taraflar arasındaki tarihsiz protokolün geçerliği kooperatifin genel kurul onayı şartına bağlanmıştır. Genel kurul onayı şartı gerçekleşmediğinden protokol hüküm ve sonuç doğurmayacaktır. Protokol uyarınca düzenlenen 12 adet kambiyo senedi ile 1 adet 500.000 TL tutarlı açık senede ilişkin TTK 687 maddesi uyarınca kişisel defin ileri sürülmesi mümkündür.
10.06.2020 tarihli uzlaşma tutanağı bağımsız bir tutanak olarak düzenlenmemiştir. İlk protokole atıf yapıldığından bu tutanağın geçerliği de genel kurul onayına bağlıdır. Bu nedenle bu tutanak için de şart gerçekleşmediğinden bağlayıcı olmadığı sonucuna varılmıştır. Uzlaşma tutanağı davalardan sonra düzenlendiğinden Avukatlık kanununun 35 A maddesindeki “en geç duruşma başlayıncaya kadar yapılması gerektiği” şartını taşımamaktadır. Bu tutanak HMK 313/1 maddesine göre –mahkeme huzurunda yapılmaması nedeniyle- sulh sözleşmesi vasfını da haiz değildir.
Taraflar arasında akdedilen protokollerin ve uzlaşma tutanaklarının da gabin nedeniyle iptalinin istenebileceği bunun için tarafların ticari defterleri, ödeme belgeleri incelenerek menfi tespit istemine konu tutarın belirlenebileceği belirtilmiştir.
5.2 Davalı vekili tarafından sunulan ve Yargıtay Onursal Daire Başkanı ... tarafından düzenlenen 10.06.2022 tarihli hukuki görüş. Rapora göre;
İlk ödeme tarihinin 30.05.2019 olması dikkate alındığında tarihsiz protokolün en geç 29.05.2019 tarihinde düzenlendiği kabul edilmelidir. Bu tarihten sonra taraflar arasında 27.06.2019 ve 03.07.2019 tarihli ek protokoller düzenlendiğinden ve zor durumda kalma durumunun devam ettiği kanıtlanmadığından 1 yıllık gabin nedenine dayalı bildirimin bu tarihten itibaren yapılması gerekmektedir. Dava 01.11.2021 tarihinde açıldığından 1 yıllık hak düşürücü süre geçirilmiştir.
Tarihsiz protokol uyarınca düzenlenen bonoların bir kısmının ödenmemesi üzerine Ceyhan İcra Müdürlüğünün 2020/..., 2020/... ve 2020/... sayılı dosyaları ile takip başlatılmıştır. Bu takipler sonrasında 10.06.2020 tarihli uzlaşma tutanağı düzenlenmiştir. Bu tutanağın davaların açılmasından sonra düzenlenmesi nedeniyle ilam hükmünde olmayacağı kabul edilse dahi sulh sözleşmesine dönüştüğü değerlendirilmelidir.
Uzlaşma Tutanağı-2’deki bu tutanağın ilk genel kurulda hükümet komiserine onaylatılacağı yönündeki ifade, genel kurullarda hükümet komiserinin yönetim kurulunun aldığı karar ve yaptığı işlemleri onaylama yetkisi bulunmadığından uzlaşma tutanağının geçerliliğine etkisi bulunmamaktadır.
Davanın ilam niteliğindeki 10.06.2020 tarihli Uzlaşma Tutanağı-2’ye çözümlenmesi gerektiği belirtilmiştir.

6100 sayılı HMK 111. Maddesinde terditli dava; aynı davalıya karşı birden fazla talebin aralarında aslilik-ferîlik ilişkisi kurmak suretiyle, aynı dava dilekçesinde ileri sürülmesi şeklinde tanımlanmıştır. Terditli dava açılabilmesi için, talepler arasında hukuki veya ekonomik bir bağlantının bulunması gerekmektedir. Terditli davada mahkemenin, öncelikle asli talebi değerlendirmesi, bu talebin esastan reddinden sonra fer'î talebi incelemesi gerekir.
Somut davada davacı tarafın temel istemi Ceyhan İcra Müdürlüğünün 2020/..., 2020/... ve 2020/... sayılı takip dosyaları yönünden kooperatifin davalı şirkete borçlu olmadığının tespitidir. Dava dilekçesinde üç nedene dayalı olarak bu talep yapılmıştır.

a- Aynı alacağa ilişkin Dörtyol İcra Müdürlüğünün 2016/... sayılı dosyası ile devam eden takip bulunduğundan ‘mükerrer takip’ iddiası.

b- Takiplerin dayanağı bonoların taraflar arasındaki tarihsiz protokol uyarınca düzenlenmesi ve protokoldeki genel kurul onayı şartının gerçekleşmemesi nedeniyle geçersizlik iddiası.

c- Tarihsiz protokolde edimler arasında oransızlık (gabin) bulunması. Oransızlık nedeniyle taraflar arasındaki tarihsiz protokolün geçersizliği/oransızlığın giderilmesi ve bunun sonucu olarak üç takip için menfi tespite karar verilmesi.

2. Taraflar arasındaki somut uyuşmazlıkla ilgili olayların kronolojik gelişimi şu şekildedir:

a- Şirket tarafından 17.10.2016 tarihinde Dörtyol İcra Müdürlüğünün 2016/... sayılı dosyası ile Koo. aleyhine 525.984,00 TL alacağın tahsili talebiyle ilamsız takip başlatılmıştır.

b-Taraflar arasında dava konusu tarihsiz protokolün düzenlenmiştir. Protokolde tarih bulunmamakla birlikte protokol uyarınca verilen bonoların tanzim tarihi ve ilk ödeme tarihi dikkate alındığından protokol 24.05.2019-29.05.2019 tarihleri arasında düzenlenmiştir. Sonrasında bu protokole ilişkin 27.06.2019 ve 03.07.2019 tarihli ek protokoller düzenlenmiştir.

c- Şirket, Ceyhan İcra Müdürlüğünün 2020/... (20.01.2020 tarihinde), 2020/... (04.02.2020 tarihinde) ve 2020/... (20.02.2020 tarihinde) sayılı dosyaları ile takip başlatmıştır.

d- Koo. tarafından 17.02.2020 tarihinde Ceyhan 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2020/...-... sayılı dosyası ile davalı şirket aleyhine tarihsiz protokolün geçersizliği ve menfi tespit davası açılmıştır. Bu davada da gabin ve geçersizlik (genel kurul onayı eksikliği) iddiasına yer verilmiştir. Bu davaya konu bonolar Ceyhan İcra Müdürlüğünün 2020/... ve 2020/... sayılı takip dosyalarına konu edilen 8 bonodur. Bu dava 13.06.2020 tarihinde feragatle sonuçlanmış ve kesinleşmiştir.

e- Taraflar arasında 10.06.2020 tarihli Uzlaşma Tuatanağı-2 düzenlenmiştir.

3. Zamanaşımı Defi ve Hak Düşürücü Süre İtirazı
Davalı taraf menfi tespit davasının süresi içerisinde açılmadığını ayrıca gabine dayalı davanın da TBK 28. Maddesindeki hak düşürücü süre içerisinde açılmadığını savunmuştur.
3.1 İİK 72. Maddesinde düzenlenen takip sonrası menfi tespit davasının açılması için bir süre bulunmamaktadır. Takip devam ettiği sürece menfi tespit davasının açılması mümkündür. Takibin infaz edilmiş olması halinde ise 72/7. Maddedeki geri alma/istirdat davasının ödeme tarihinden itibaren 1 yıl içerisinde açılması gerekmektedir. Buradaki süre hak düşürücü süre niteliğinde olup mahkemece resen dikkate alınır. Somut olayda dava konusu takipler infaz edilmemiş olmadığından hak düşürücü sürenin başlaması söz konusu değildir. Bu nedenle süre savunması yerinde görülmemiştir.
3.2 6098 sayılı TBK 28. Madde hükmü şu şekildedir:
Madde 28- Bir sözleşmede karşılıklı edimler arasında açık bir oransızlık varsa, bu oransızlık, zarar görenin zor durumda kalmasından veya düşüncesizliğinden ya da deneyimsizliğinden yararlanılmak suretiyle gerçekleştirildiği takdirde, zarar gören, durumun özelliğine göre ya sözleşme ile bağlı olmadığını diğer tarafa bildirerek ediminin geri verilmesini ya da sözleşmeye bağlı kalarak edimler arasındaki oransızlığın giderilmesini isteyebilir.
Zarar gören bu hakkını, düşüncesizlik veya deneyimsizliğini öğrendiği; zor durumda kalmada ise, bu durumun ortadan kalktığı tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde sözleşmenin kurulduğu tarihten başlayarak beş yıl içinde kullanabilir.
Gabin; iki taraflı bir sözleşmede taraflardan birinin diğerinin zayıf/özel durumundan yararlanarak edimler arasında açık oransızlık yaratmasıdır. Kanunda bir sözleşmedeki edimler arasındaki oransızlık zarar görenin zor durumda kalması, düşüncesizlik veya deneyimsizlik nedenlerinden birinden kaynaklanması halinde zarar görene iki seçimlik hak tanınmıştır. Bunlar sözleşmeden dönme ve edimler arasındaki oransızlığın giderilmesini talep etmedir.
TTK 18. Maddesi uyarınca her tacirin, ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etme yükümlüğü bulunduğundan tacirlerin “Düşüncesizlik veya deneyimsizlik” nedenine dayalı olarak oransızlık iddiasında bulunması mümkün değildir. Buna karşılık zorda kalma nedenine dayalı oransızlık iddiasının tacirler tarafından da ileri sürülmesi mümkündür. Somut olayda her iki taraf tacir olduğundan gabine dayalı istem bu kapsamda değerlendirilmiştir (Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 2020/2 esas - 2021/3 sayılı kararı uyarınca kooperatifler de tacir sayılmaktadır).
Gabine dayalı bildirimin somut dava açısından zor durumun ortadan kalktığı tarihten itibaren 1 yıl içerisinde yöneltilmesi gerekmektedir. Buradaki süre hak düşürücü süredir.
Davacı taraf taraflar arasındaki tarihsiz Protokol başlıklı anlaşma belgesinde edimler arasında oransızlık iddiasına dayalı geçersizlik veya edimler arasındaki oransızlığın giderilmesi isteminde bulunmuştur. Bu istem hem Protokolün tamamı için hem de protokole dayalı düzenlenen 11 bonoya dayalı üç ayrı kambiyo takibi dosyası (Ceyhan İcra Müdürlüğünün 2020/..., 2020/... ve 2020/... sayılı dosyaları) için yapılmıştır.
Az önce belirtildiği gibi tacirler tarafından sadece zorda kalma nedenine dayalı oransızlık iddiasının yöneltilmesi mümkün görülmektedir. Bu iddianın zorda kalma nedeninin kalkmasından itibaren 1 yıl içerisinde yöneltilmesi gerekmektedir. Davacı kooperatifin Ceyhan 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2020/...-... sayılı dosyası ile davalı şirket aleyhine 17.02.2020 tarihinde açtığı menfi tespit davasında da aynı protokol için gabin/oransızlığa dayalı dönme/oransızlığın giderilmesini talep etmiştir. Sonuç itibariyle 24.05.2019-29.05 2019 arası düzenlenen tarihsiz protokolün düzenlenmesinden itibaren 1 yıllık süre içerisinde gabine dayalı bildirim Ceyhan 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2020/... esas sayılı dosyasındaki dava ile yapılmış olduğundan hak düşürücü itirazı yerinde görülmemiştir.

4. Tarihsiz Protokol ve Ceyhan İcra Müdürlüğünün 2020/... ve 2020/... Sayılı Takip Dosyalarına Yönelik Geçersizlik ve Gabin Nedenine Dayalı Dava
Yukarıda kronolojik gelişimde gösterildiği davacı kooperatif Ceyhan 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2020/...-... sayılı dosyası ile açtığı davada mahkememizdeki aynı dava nedenlerine (genel kurul onay eksikliğine dayalı geçersizlik, gabin) dayanarak tarihsiz protokolün ve Ceyhan İcra Müdürlüğünün 2020/... ve 2020/... sayılı dosyaları ile takibe konulan bonolar için menfi tespit isteminde bulunmuştur. Bu dava feragatle sonuçlanmış ve kesinleşmiştir. HMK 114 maddesi uyarınca aynı davanın, daha önceden açılmış ve hâlen görülmekte olmaması bir dava şartıdır. Bu iki nedene dayalı taraflar arasında görülüp kesinleşen hüküm bulunduğundan tarihsiz protokole ve bu iki takip dosyasına yönelik geçersizlik ve gabine dayalı istemler usulden reddedilmiştir. Bu iki takibe yönelik mükerrer takip iddiasına dayalı istem ise ayrıca değerlendirilmiştir.

5. Mükerrer Takip İddiası

Somut davadaki ilk talep dava konusu takiplerin Dörtyol İcra Müdürlüğünün 2016/... sayılı dosyası ile takibe konulan aynı alacak iddiasına dayalıdır. Dörtyol İcra Müdürlüğündeki takip konusu alacak ile dava konusu 3 takipteki alacak miktarı ve dayanak belgeler arasında bir bağlantı/aynılık bulunmamaktadır.
Taraflar arasındaki 03.07.2019 tarihli Protokolün 3. Maddesinde Dörtyol İcra Müdürlüğünün 2016/... sayılı takip dosyasının takipsiz bırakılacağı kararlaştırılmıştır. Davalı şirket tarafından taraflar arsındaki protokole uygun olarak bu dosya takipsiz bırakılmıştır. Bu nedenle mükerrer takip iddiasına dayalı istem reddedilmiştir.

6. Ceyhan İcra Müdürlüğünün 2020/... Sayılı Takip Dosyasına Yönelik Geçersizlik ve Gabin Nedenine Dayalı Dava
1163 sayılı Kooperatifler Kanunun 55. Maddesi uyarınca, kanun ve ana sözleşme hükümleri içinde kooperatifi temsil etme yönetim kurulunun görevi arasındadır. 59. Maddeye göre yönetim kurulu, kooperatif namına onun amacının gerektirdiği bütün hukuki işlemleri yapabilir, temsile yetkili olan kişilerin temsil yetkisinin sınırlandırılması iyi niyet sahibi üçüncü şahıslara karşı hiçbir hüküm ifade etmez. Davacı kooperatifin ana sözleşmesinin 44. Maddesine göre kooperatifi üçüncü kişilere karşı temsil etme, ibra etmek, sulh olmak yetkisi yönetim kuruluna aittir.
Bu hükümler çerçevesinde kooperatif yönetim kurulu tarafından yapılan hukuki işlemlerin genel kurul onayına bağlı olmaksızın kooperatifi bağlayacağı tabiidir. Bununla birlikte dava konusu edilen taraflar arasındaki tarihsiz protokolün son paragrafında protokolün geçerliliği kooperatifin genel onayı şartına bağlı bırakıldığından şart geçerlidir. Bununla birlikte yukarıda belirtildiği gibi kooperatif tarafından tarihsiz protokolün genel kurul onayı eksikliği nedeniyle geçersiz olduğu iddiasıyla Ceyhan 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2020/...-... sayılı dosyası ile dava açılıp sonrasında davadan feragat edildiğinden artık geçersizlik iddiasının tekrar dava konusu edilmesi mümkün değildir.
Taraflar tarihsiz protokolün düzenlenmesinden sonra bu protokolün uygulanmasıyla ilgili 27.06.2019 ve 03.07.2019 tarihli iki ek protokol daha düzenlemiştir. Ardından Ceyhan İcra Müdürlüğünün 2020/... sayılı takip başlatılmış daha sonrada 10.06.2020 tarihli 1136 sayılı Avukatlık Kanunun 35/A maddesine göre uzlaşma tutanağı düzenlenmiştir. Uzlaşma tutanağında tutanağın genel kurul onayına bağlı olacağına ilişkin bir şarta yer verilmemiştir. Uzlaşma tutanağında kooperatifin iradesinin tutanağa yansıması ve kooperatifin temsili açısından 1163 sayılı Kanun ve kooperatifin ana sözleşmedeki şartlar yerine getirilmiştir. Bu nedenle uzlaşma tutanağı kooperatif açısından bağlayıcıdır. Bu tutanakta; Ceyhan İcra Müdürlüğünün 2020/..., 2020/... ve 2020/... sayılı takip dosyalarındaki borçların ve 220.000 TL faiz borcunun kabul edildiği, Kooperatifin Ceyhan İcra Müdürlüğünün 2020/..., 2020/... ve 2020/... sayılı takip dosyalarına, verilen ipoteklere karşı menfi tespit, istirdat, ipoteğin fekki vb. tüm dava haklardan feragat ettiği ve tarafların karşılıklı olarak başkaca hak ve yükümlüklerinin olmadığı ve birbirini ibra ettiği belirtilmiştir. Uzlaşma tutanağı Ceyhan İcra Müdürlüğünün 2020/... sayılı takip dosyası yönünde ilam hükmündedir (diğer iki takip dosyası için Ceyhan 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2020/...-... sayılı dosyası ile verilen kesin hüküm bulunmaktadır). Somut davada 10.06.2020 tarihli uzlaşma tutanağına karşı irade bozukluğuna ilişkin bir dava/istem bulunmamaktadır.
Bu nedenlerle davanın reddi gerektiği kanaatine varılmıştır.

V- KANUN YOLLARI.
6100 sayılı HMK 341. maddesi gereğince hüküm tarihi itibariyle miktar veya değeri 17.830,00 TL'yi geçmeyen mal varlığı davalarına ilişkin kararlar kesindir. Somut olayda, mahkememizdeki dava konusu bu tutarın üzerinde olduğundan hükme karşı tarafların istinaf yoluna başvuru hakkı bulunmaktadır.

İstinaf talebinin kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içerisinde mahkememize veya mahkememize gönderilmek üzere başka bir yer asliye ticaret mahkemesine verilecek dilekçeyle yapılması gerekmektedir.

1-Ceyhan İcra Müdürlüğünün 2020/..., 2020/... ve 2020/... sayılı takip dosyaları için mükerrer takip (Dörtyol İcra Müdürlüğünün 2016/...) iddiasına dayalı menfi tespit isteminin reddine.

2- Ceyhan İcra Müdürlüğünün 2020/... ve 2020/... Sayılı Takip dosyalarına yönelik menfi tespit davasının ve tarihsiz protokole yönelik geçersizlik/gabin nedenine dayalı davanın kesin hüküm nedeniyle usulden reddine.

3- Ceyhan İcra Müdürlüğünün 2020/... sayılı takip dosyasına ve dayanak senetlere ilişkin geçersizlik (genel kurul onayı eksikliğine) dayalı menfi tespit isteminin reddine. Taraflar arasındaki tarihsiz protokole ilişkin geçersizlik (butlan) nedenine dayalı tespit isteminin hukuki menfaat yokluğu nedeniyle reddine.

4- Ceyhan İcra Müdürlüğünün 2020/... sayılı takip dosyaları ve dayanak senetlere ilişkin gabin hukuksal nedenine dayalı geçersizlik ve edimler arasındaki oransızlığın giderilmesi isteminin reddine. Taraflar arasındaki tarihsiz protokole ilişkin gabin hukuksal nedenine dayalı geçersizlik ve edimler arasındaki oransızlığın giderilmesi isteminin hukuki menfaat yokluğu nedeniyle reddine.

5- Mahkememizin 26.11.2021 tarihli ara kararı ile teminat karşılığında takip dosyalarına yatırılacak paranın alacaklı tarafa ödenmesi ihtiyati tedbir yoluyla durdurulduğundan İİK 72/4 maddesi uyarınca Ceyhan İcra Müdürlüğünün 2020/..., 2020/... ve 2020/... sayılı takip dosyalarında alacağın %20’si oranında icra inkar tazminatının davacı taraftan alınarak davalı tarafa verilmesine.

6-Alınması gereken 179,90 TL ilam harcından, 93,93 TL peşin harç ve toplam 273.205,37 TL tamamlama harcının mahsubu ile bakiye 273.119,40 TL harcın hüküm kesinleştiğinde ve istem halinde davacıya iadesine.
7-6325 sayılı Kanunun 18/A-13. maddesi uyarınca 1.320,00 TL zorunlu arabuluculuk ücretinin davacıdan alınarak hazineye irat kaydına.

8- Dava terditli olarak açıldığından vekalet ücretinin terditli istemlerden en yükseğine göre belirlenmesi gerekmektedir. Hükmün 2-3-4 maddesindeki istemler dava şartları nedeniyle reddedildiğinden AAÜT 7/2 maddesine göre maktu tarifeyi geçmemek üzere nispi vekalet ücreti hükmedilebilecek nitelikte olması dikkate alınarak hükmün 1. maddesindeki dava konusu değere göre davalı lehine hesaplanan 293.000,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak, davalıya verilmesine.

9-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına.

10-Davalı tarafından harcaması yapılan 1.333,33 TL adli tıp giderinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine.

11-HMK'nun 297/ç bendi uyarınca artan bakiye gider avansının karar kesinleştiğinde yatıran tarafa iadesine.
Kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içerisinde mahkememize veya mahkememize gönderilmek üzere başka bir yer Asliye Ticaret Mahkemesine verilecek dilekçe ile istinaf yolu açık olmak üzere davacı vekili ile davalı vekilinin yüzüne karşı oy birliğiyle verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı.