BAKIRKÖY 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
Zayi Belgesi Verilmesi
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkilinin fabrika binasına Malatya İcra Dairesinin .... esas sayılı dosyasından 30/12/2021 tarihinde tedbir kararı verildiğini, tedbir kararına itiraz edildiğini mahkemenin 14/01/2021 tarihli kararı ile tedbirin kaldırılmasına karar verildiğini, tedbir kararının kaldırılmasından sonra müvekkilinin fabrikasını teslim almak için 24/01/2021 tarihinde icra memurları eşliğinde fabrikaya gittiğini, icra memurlarının fabrika içerisinde bulunanları tahliye ederek anahtarlarını kimseye teslim etmediğini, icra dairesinin anahtarların kime teslim edileceğine ilişkin yaptıkları yazışma sonunda müvekkiline teslim ettiğini, müvekkilinin 28/01/2021 tarihinde fabrikaya gittiğinde makine parçalarının çalındığını, fark ettiğini savcılığa suç duyurusunda bulunulduğunu, ofis katında bulunan şirkete ait ticari defter ve belgelerin yakıldığını tespit ettiğini, ticari işletmede bulunan tüm ticari defterlerin zayi olduğundan zayi belgesi verilmesini talep etmiştir.
Mahkememizden verilen 19/12/2022 tarih ve ... Esas ... sayılı kararı İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi .... Hukuk Dairesi'nin 30/11/2023 tarih ve ... Esas ... Karar sayılı ilamında; "Davacı, ticaret şirketi olup tacirdir. Zayi olduğu talep edilen ticari defterler ile faturalar saklanması zorunlu olan belgelerdendir. Bunun dışındaki belgelerin ise mahkemece davacıya açıklatılarak zayi belgesi verilmesi gereken belgelerden olup olmadığının belirlenmesi gerekir. Mahkemece HMK'nın 31.maddesine göre davacıdan açıklama istenerek, zayi olduğu ileri sürülen her bir ticari defter ve belgenin açıklattırılması ve belgelerin basım veya tasdikine ilişkin bilgilerin istenerek gerekli araştırmaların yapılması gerekmektedir. Yasal düzenlemede açıklandığı üzere davanın bir aylık süre içinde açılması gerekir. TTK'nın 82/7. Maddesinde düzenlenen zayi belgesi verilmesi için başvuru süresi hak düşürücü süre olup bu süre içinde başvuru yapılması zorunludur.
Ancak hak düşürücü sürenin dolup dolmadığı konusunda mahkemece gerekli incelemeler yapılmamış, dava dilekçesindeki bir kısım açıklamalardaki maddi hatalar dikkate alınmadan ve HMK'nın 31 .maddesine göre açıklama istenerek uyuşmazlık aydınlatılmadan karar verilmesi hatalı olmuştur. Dava dilekçesindeki anlatımlar ve buna ilişkin Malatya ... Sulh Hukuk Mahkemesinin ... Esas sayılı dosyası ve Malatya Cumhuriyet Başsavcılığının .... soruşturma sayılı dosyasından olayların 2022 yılı Ocak ayında gerçekleştiği anlaşılmasına rağmen, mahkemece dava dilekçesindeki maddi hata açıklatılmadan zayi olayının 2021 yılı Ocak ayında gerçekleştiğinin kabulü isabetsizdir.
Malatya ... Sulh Hukuk Mahkemesinin ... Esas sayılı dosyasının dava tarihi dosyadaki belgelere göre 22.12.2021 tarihidir. Bu davada davacı ...., davalı ise dosyamızdaki davalı şirket olup, kiracılık sıfatının tespiti talep edilmiştir. Bu mahkemece 24.12.2021 tarihli tensip ara kararının 9. maddesi ile ... Bölgesi 1.Cadde No: 4 te bunan iş yeri ile ilgili olarak tedbir kararı verilmiştir. Mahkeme itiraz üzerine 14.01.2022 tarihli duruşmada tedbir ara kararını kaldırmıştır. Ancak bu süre içinde tedbirin infaz edildiği ve davacıya ait ticari defterlerin fabrika binasından alınarak zayi edildiği ileri sürülmektedir. Bu nudunla mahkemece maddi olayın davacıya açıklattırılarak kayıtlarla denetlenmesi ve buna göre belgelerin zayi olduğu tarihin tespiti gerekmektedir.
Öte yandan Malatya Cumhuriyet Başsavcılığının ... soruşturma sayılı dosyasında, da davacı şirket yetkilisince ... hakkında fabrika binasındaki bazı belgelerin yakılması nedeni ile şikayetçi olmuş ve 24.01.2022 tarihinde şikayetçinin ifadesi alınmıştır. Sanık ifadesinde ise bir kısım evrakların akıldığını, ancak bu davacı şirket yetkilisinin kendisine fabrikayı kiraladığı zaman kıymetli belgelerini aldığını beyan etmiştir.
Bu durumda, mahkemece davacının, belgelerinin zayi olduğunu tam olarak öğrendiği tarihin dosyadaki belgeler de dikkate alınarak, davanın bir aylık hak düşürücü süre içinde açılıp açılmadığının değerlendirilmesi gerekirken, öğrenme tarihi tam olarak tespit edilmeden ve dava dilekçesindeki tarihler ile dosyadaki deliller arasındaki maddi hata veya farklılıklar aydınlatılmadan davanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiştir." gerekçesi ile kaldırılmakla, dava mahkememizin yukarıdaki esasına kaydı yapılmıştır.
Malatya ... Asliye Ceza Mahkemesi, Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı, İstanbul .... Vergi Mahkemesi, Gelir İdaresi Başkanlığı,
Zeytinburnu .... Noterliği ve Bakırköy .... Noterliği yazı cevapları, faturalar, ticari defterler ve belgeler, muavin defter kayıtları, bilirkişi incelemesi, tanık beyanı, tüm dosya kapsamında toplanan deliller.
Dava, hukuki niteliği itibariyle 6102 sayılı TTK'nun 82/7.maddesinde belirtilen tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgelerin zayi olması sebebiyle kendisine bir belge verilmesi istemine ilişkindir.
Bilirkişi 13.03.2025 tarihli raporunda; Detayı rapor içerisinde izah edilen nedenlerle, dosyaya mübrez belge ve bilgi ile Sınırlı olarak yapılan tespit, inceleme ve değerlendirmeler neticesinde;
Davacı şirket yetkilisi talep konusu defterlerin 28/01/2021 tarihinde zayi olduğunun öğrenildiğini, 6102 sayılı kanunun 82/7. Maddesi gereğince tacirin ziyaı öğrendiği tarihten itibaren 15 gün içerisinde talepte bulunması gerektiği, (05.07.2022 tarihli resmi gazete yayımlanarak yürürlüğe giren 7417 Kanunun 55 inci maddesi ile 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 82 nci maddesinin yedinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “onbeş” ibaresinin “otuz” şeklinde değiştirilerek, tacirlere saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle zayii olması durumunda zıyaı öğrenme anından itibaren 30 güne çıkartılmıştır.) davanın 14/02/2022 tarihinde açıldığı, ayrıca Malatya Cumhuriyet Başsavcılığı'nın ... soruşturma numaralı dosyasına 24/01/2022 tarihinde ifade verildiği anlaşıldığından davanın 30 günlük hak düşürücü sürenin içerisinde açılmış olduğu,
B-)6102 sayılı TTK 82/7 m. anlamında talebe konu belgelerin her biri hakkında değerlendirmelerin yapılmış olup, davacı iddiasının değerlendirilmesi ile ve zayii belgesi verilmesi istenen evraklardan 2016 yılına ait yevmiye defteri, enventer defteri ve kebir defterlerinin V.U.K. gereğince saklama sürelerinin dolmuş olduğu ve V.U.K. açısından zayii belgesi verilmeyeceği,
C-)Davacının yandığı bildirilen ve hangi dönemde kullanıldığı belirtilmeyen ve/veya seri numaraları bilinmeyen 2016-2017-2018-2019-2020- yılları alış satış faturaları ile sevk irsaliyeleri, teşvik belgeleri, ihracat ve ithalat belgeleri ile personel özlük dosyalarıda zayii belgesi verilemeyeceği,
D-)Davacı tarafın, dava dilekçesinde yakma olayıyla ilgili soruşturma dosyasındaki jandarma tutanağı, müşteki ifade tutanağı, tanık beyanı ve dava dışı husumetli olduğu kişilerle olan mahkeme tutanakları gibi delillere dayandığı ve bu dellilerini de dava dilekçesine eklediğinden ve benzer olaylara ilişkin dayanak yapılan Yargıtay Kararları doğrultusunda ticari defterlerin işletme şubesinde bulunmasının olağan olması karşısında, takdir mahkemeye ait olmak üzere;
Bakırköy .... Noterliği 30.12.2016 tarih, ... Yevmiye numarasıyla tasdik edilmiş 2017 yılı Envanter defterinin,
Zeytinburnu ... Noterliği 18.12.2017 tarih, ... Yevmiye numarasıyla tasdşk edilmiş 2018 yılı Envanter defterinin,
Zeytinburnu ... Noterliği 25.12.2018 tarih, ... Yevmiye numarasıyla tasdik edilmiş 2019 yılı Envanter defterinin,
Zeytinburnu ... Noterliği 26.12.2019 tarih, ... Yevmiye numarasıyla tasdik edilmiş 2020 yılı Envanter defterine zayii belgesinin verilebileceği,
D-)Dosyada hangi noter trafından tasdik edilmiş ve/veya davacı tarafından tasdik edip edilmediği belli olmayan ;
2017 yılı Yevmiye Defteri Ve Kebir Defterinin
2018 yılı Yevmiye Defteri Ve Kebir Defterinin
2019 yılı Yevmiye Defteri Ve Kebir Defterinin
2020 yılı Yevmiye Defteri Ve Kebir Defterinin noterden açılış tasdiki yapılmış olduklarına dair dosyada herhangi bir veri olmadığından, varlığı belli olmayan defterlere zayii belgesi verilemeyeceğini bildirmiştir.
Bilirkişi 21/10/2025 havale tarihli raporunda; Detayı rapor içerisinde izah edilen nedenlerle, dosyaya mübrez belge ve bilgi ile sınırlı olarak yapılan tespit, inceleme ve değerlendirmeler neticesinde; kök raporda yapılmış etraflıca açıklamalar ışığında:
1.Davacı şirketin yandığı bildirilen 2016-2017-2018-2019-2020- yılları teşvik belgeleri, ihracat ve ithalat belgeleri ile Personel özlük dosyaları zayii belgesi alınacak evraklardan olmadığından verilemeceği,
2.Zayi belgesi istenen ve dosyaya bastırıldığı tespit edilmiş ... matbaasına bastırılan 10 cilt 500 adet ...-... seri numaralı faturalara zayi belgesi verileceği,
3.Davacının işyeri deposunda meydana gelen ve söz konusu yangın nedeniyle depoda bulunduğu belirtilen;
Bakırköy .... Noterliği tarafından 30.12.2016 tarihinde, ... Yevmiye numarasıyla tasdik edilmiş 2017 yılı envanter defterinin,
Zeytinburnu .... Noterliği tarafından 18.12.2017 tarih, ... Yevmiye numarasıyla tasdik edilmiş 2018 yılı envanter defterinin,
Zeytinburnu .... Noterliği tarafından 25.12.2018 tarih, ... Yevmiye numarasıyla tasdik edilmiş 2019 yılı envanter defterinin,
Zeytinburnu .... Noterliği tarafından 26.12.2019 tarih, ... Yevmiye numarasıyla tasdik edilmiş 2020 yılı envanter defterinin,
Zeytinburnu .... Noterliği tarafından 25.12.2020 tarih, ... Yevmiye numarasıyla tasdik edilmiş 2021 yılı envanter defterinin, zayi olduğunun kabul edilmesi gerektiği,
4.2016 yılı envanter defteri, yevmiye defteri, kebir defteri,
2017 yılı yevmiye defteri, kebir defteri,
2018 yılı yevmiye defteri, kebir defteri,
2019 yılı yevmiye defteri, kebir defteri,
2020 yılı yevmiye defteri, kebir defteri,
2021 yılı yevmiye defteri, kebir defterinin noter tasdik şerhlerinin dosyaya celp edilmediğinden davacı tarafın bu defterleri kullanıp kullanmadığı ve/veya süresi içerisinde tasdik edip etmediğinin belli olmadığından bu defterler yönünden bir kanaate varılamadığını bildirmiştir.
Tanık .... beyanında "Davacı fabrika benim fabrikamın bitişiği fabrikamdır, benim fabrikamın ismi ... Süt ve Süt Ürünleri Limited Şirketidir, şirketimin adresi .... Cadde No: 7'dir, davacının şirketinin adresi de No: 8'dir, davacı fabrikasını ... isimi kişiye kiraya vermesini söylemişti, daha sonra ... ile aralarında bir anlaşmazlık çıktı, davacı şirketin sahibi ... fabrikaya gidip geliyordu, bir gün davacı fabrikanın bekçi kulübesinin yanında bir ateş yakıldığını gördüm ve oraya doğru gittim, ... ve birkaç çalışanının evraklar getirdiğini, evraklarını ateşe atarak yaktıkları gördüm, bu yakım işlemi birkaç gün sürdü, yakılan evrakların fabrikaya ait olduğunu gördüm, hatta dosyalarda fatura benzeri evrakları gördüm, evrakları ...'in idari binasında çıkarıp getirip yaktıkları için bu evrakları ... Limited şirketine ait olduğunu gördüm, bunun üzerine davacı şirket yetkilisi ...'e haber verdim, kendisine bu evrakların yakıldığını söyledim, o da jandarmaya bildireceğini söyledi, benim dava ile ilgili bilgi ve görgüm bundan ibarettir." beyanında bulunmuştur.
6102 sayılı TTK'nın 82/7. maddesine göre; bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa; tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren, otuz gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Maddede düzenlenen otuz günlük süre hak düşürücü süredir.
Davacının anılan yasa maddesinden yararlanabilmesi için bir taraftan defterlerin ve belgelerin korunması amacı ile gereken dikkat ve ihtimamı göstermiş bulunması, diğer taraftan da ziyağa uğramanın onun iradesi dışında elinde olmayan bir neden ile meydana gelmiş olması zorunludur.
İleri sürülen mücbir nedenin dayandığı olayların defter ve belgelerin yok olması veya elden çıkması sonucunu doğuracak nitelik ve yoğunlukta olup olmadığı araştırılmalı ve irade dışında defter ve vesikaların tamamen veya kısmen kaybı yahut yok olması sonucu oluştuğunda mücbir neden kabul edilmelidir. Tacirin TTK'nun 82/7. maddesindeki düzenlemeden faydalanabilmesi için öncelikle ticari defterlerin korunması amacıyla gerekli dikkat ve ihtimamı göstermiş olması zorunludur.
Emsal nitelikte olan İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi .... Hukuk Dairesi'nin .... Esas ... Karar sayılı kararında "... davacının 2020 ve 2021 e-defter ve beratlarının ikincil kopyalarının Gelir İdaresi Başkanlığında yedeklendiği dosyaya gelen müzekkere cevabı ile sabittir. Bahsi geçen döneme ilişkin defterler Gelir İdaresi Başkanlığı nezdinde yedeklendiğine göre davacının 2020 ve 2021 dönem e-defter ve beratları yönünden basiretsiz davrandığının ve gerekli önlemleri almadığının kabulü doğru değildir. Gelir İdaresi Başkanlığının yazı cevabında sisteme yüklendiği belirtilen 2020/Ocak-Aralık ve 2021/Ocak-Aralık yıllarına ilişkin e-defter beratları ile GİB saklama programına yüklendiği belirtilen aynı döneme ilişkin yevmiye defterleri yönünden davacıya zayi belgesi verilmesi gerekir. " şeklinde karar verilmiştir.
Dava konusu somut olayda, davacı şirkete ait defter ve belglerin zayi olduğuna ilişkin eldeki dava ikame edilmekle, incelenen tüm dosya kapsamı, tarafların iddia ve savunmaları, bilirkişi raporu içeriğine göre; Davacısının ...., davalısının ise davacı şirket olan ve kiracılık sıfatının tespiti talep edilen Malatya ... Sulh Hukuk Mahkemesinin ... Esas sayılı dosyasının dava tarihi 22.12.2021 tarihi olup, bu mahkemece 24.12.2021 tarihli tensip ara kararının 9. maddesi ile ...Cadde No: 4 te bunan iş yeri ile ilgili olarak tedbir kararı verildiği anlaşılmıştır. Mahkeme itiraz üzerine 14.01.2022 tarihli duruşmada tedbir ara kararını kaldırmıştır. Ancak bu süre içinde tedbirin infaz edildiği ve davacıya ait ticari defterlerin fabrika binasından alınarak zayi edildiği ileri sürülmektedir.
Davacı şirket yetkilisi tarafından Malatya Cumhuriyet Başsavcılığının ... soruşturma sayılı dosyasında ... hakkında fabrika binasındaki bazı belgelerin yakılması nedeni ile şikayetçi olunmuş ve 24.01.2022 tarihinde şikayetçinin ifadesi alınmıştır. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi .... Hukuk Dairesi'nin 30/11/2023 tarih ve .... Esas ... Karar sayılı ilamı sonrası davacının ziyaıı öğrendiği tarih açıklatılmış olup TTK.82/7 maddesi kapsamında davacı tarafça hak düşürücü süre geçmeden davanın açıldığı anlaşılmıştır. Talimat mahkemesince dinlenen tanık davacı şirkete ait fatura benzeri evrakların yakıldığına ilişkin görgüye dayalı beyanda bulunmuş, İstanbul .... Vergi Mahkemesi'nin ... Esas ... Karar sayılı kararında "...davacının defter ve belgelerinin yanması olayına ilişkin olarak Malatya .... Asliye Ceza Mahkemesi'nde E: ... sayılı dosyasında 05/09/2024 tarihli duruşma tutanağında davacının müşteki olarak kabul edildiği, ayrıca UYAP sistemi üzerinden yapılan incelemede söz konusu defter ve belgelerin zayi olmasına ilişkin olayın davacının iş yerindeki ticari uyuşmazlıklar nedeniyle davacı dışındaki kişilerce fabrika bahçesinde yakılarak zayi edildiğinin tanık anlatımları ile de ifade edildiği, olay yeri görgü tutanağında da Jandarma personelince davacı adına yanmış kayıtların bulunduğunun tespit edildiği, buna ilişkin ifade tutanaklarının ve duruşma tutanaklarının dosyaya alındığı, bu halde davacının defter ve belgelerinin davacıya atfedilebilir bir kusur bulunmaksızın zayi olduğu sonucuna ulaşılarak..." gerekçesiyle davacı şirketin davasının kabulüne karar verildiği anlaşılmış olup, Malatya ... Asliye Ceza Mahkemesi dosyasında ifade ve beyanlar ve tüm dosya kapsamı, İstanbul ... Vergi Mahkemesi dosya kapsamı, mahkememiz dosyası kapsamındaki tanık beyanı ve tüm dosya kapsamından fatura ve defterlerin zayii olması durumunun davacının iradesi dışında gerçekleştiğinin kabulü gerektiği ve dava konusu edilenlerden ... matbaasına bastırılan 10 cilt 500 adet ... seri numaralı faturaların, Bakırköy .... Noterliği tarafından 30.12.2016 tarihinde, ... Yevmiye numarasıyla tasdik edilmiş 2017 yılı envanter defterinin, Zeytinburnu ... Noterliği tarafından 18.12.2017 tarih, ... Yev.numarasıyla tasdik edilmiş 2018 yılı envanter defterinin, Zeytinburnu ... Noterliği tarafından 25.12.2018 tarih, ... Yevmiye numarasıyla tasdik edilmiş 2019 yılı envanter defterinin, Zeytinburnu .... Noterliği tarafından 26.12.2019 tarih, ... Yevmiye numarasıyla tasdik edilmiş 2020 yılı envanter defterinin, Zeytinburnu ... Noterliği tarafından 25.12.2020 tarih, ... Yevmiye numarasıyla tasdik edilmiş 2021 yılı envanter defterinin saklanması zorunlu belgelerden olduğu, bu faturalar ve defterler bakımından davanın kabulüne karar vermek gerekmiş olup, 2016-2017-2018-2019-2020- yılları Teşvik belgeleri, ihracat ve ithalat belgeleri ile Personel özlük dosyalarının zayi belgesine konu belgelerden olmadığı, 2016 yılı envanter defteri, yevmiye defteri, kebir defteri, 2017 yılı yevmiye defteri, kebir defteri, 2018 yılı yevmiye defteri, kebir defteri, 2019 yılı yevmiye defteri, kebir defteri,2020 yılı yevmiye defteri, kebir defteri, 2021 yılı yevmiye defteri, kebir defterlerinin ise ikinci kopyalarının bulunmadığı, bu belgeler yönünden yapılan araştırmalar sonucunda gelen müzekkere cevapları ile sabit olmak üzere bu nedenle bu defter ve belgeler yönünden davanın reddi gerekeceği anlaşılmakla yapılan yargılama sonucu davanın kısmen kabulü ile aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
Yukarıda açıklanan nedenlerle;
Davanın Kısmen Kabulü İle;
1- ... matbaasına bastırılan 10 cilt 500 adet ...-... seri numaralı faturaların,
2-Bakırköy .... Noterliği tarafından 30.12.2016 tarihinde, ... Yevmiye numarasıyla tasdik edilmiş 2017 yılı envanter defterinin,
Zeytinburnu .... Noterliği tarafından 18.12.2017 tarih, ... Yev.numarasıyla tasdik edilmiş 2018 yılı envanter defterinin,
Zeytinburnu .... Noterliği tarafından 25.12.2018 tarih, ... Yevmiye numarasıyla tasdik edilmiş 2019 yılı envanter defterinin,
Zeytinburnu .... Noterliği tarafından 26.12.2019 tarih, ... Yevmiye numarasıyla tasdik edilmiş 2020 yılı envanter defterinin,
Zeytinburnu .... Noterliği tarafından 25.12.2020 tarih, ... Yevmiye numarasıyla tasdik edilmiş 2021 yılı envanter defterinin,zayi olduğunun tespiti ile zayi belgesi verilmesine,
3-2016-2017-2018-2019-2020- yılları Teşvik belgeleri, ihracat ve ithalat belgeleri ile Personel özlük dosyaları ve 2016 yılı envanter defteri, yevmiye defteri, kebir defteri, 2017 yılı yevmiye defteri, kebir defteri, 2018 yılı yevmiye defteri, kebir defteri, 2019 yılı yevmiye defteri, kebir defteri, 2020 yılı yevmiye defteri, kebir defteri, 2021 yılı yevmiye defteri, kebir defteri bakımından davanın reddine,
4-Alınması gerekli 732,00 TL harçtan davacı tarafça yatırılan 80,70 TL harcın mahsubuyla bakiye 651,30 TL harcın davacıdan alınarak hazineye irat kaydına,
5-Davacının yaptığı yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,
6-Kararın kesinleşmesine kadar yapılan yargılama giderlerinin davacı tarafça peşin olarak yatırılan yargılama gider avansından mahsubu ile bakiye kısmın karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadesine,
Dair, 6100 sayılı HMK'nun 342 ve 345.maddeleri gereğince karşı tarafın sayısı kadar örnek eklenmek suretiyle tebliğden itibaren 2 haftalık süre içerisinde mahkememize verilecek dilekçe ile ilgili İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf yolu açık olmak üzere verilen karar davacı vekilinin yüzüne açıkça okunup, usulen anlatıldı. 30/03/2026